Maya là một nền văn minh cổ từng phát triển thịnh vượng ở khu vực Trung Mỹ cho đến khi bị thực dân Tây Ban Nha xâm lược vào thế kỷ XVI. Di sản về thần thoại Maya để lại có đền thờ của các vị thần, những nghi thức tế sống và bộ sử thi Popol Vuh về hành trình của những cặp sinh đôi thần thánh.

VŨ TRỤ TRONG THẦN THOẠI MAYA

Cũng như nhiều thần thoại khác, thế giới trong quan niệm của người Maya cũng gồm 3 phần: Cõi trời, Cõi người và Cõi âm (hay còn gọi là Xibalba).

Cõi trời, khác với thiên đàng ở các thần thoại khác, không phải nơi con người phẩm hạnh chết đi lui tới, mà là nơi chào đón những người chết một cái chết thật man rợ, chết trong chiến trận, chết khi sinh nở, chết cháy, chết đuối… Đặc biệt, có một khu vực sang trọng nhất dành cho những người tự quyên sinh, được quản lý bởi nữ thần Tự sát Ixtab.

Cõi người chính là mặt đất nơi con người sinh sống. Ban đầu chỉ có đại dương bốn bề, rồi mặt đất được tạo ra khi thần gió Gucumatz và thần bão Hurakan nói một tiếng “đất”, đúng là hình thức kiến tạo lười nhất trong các vị thần. Trái đất phẳng, có hình vuông, bốn góc được canh gác bởi bốn vị thần Bacabs (là 4 người con của thần tối cao Itzamna và nữ thần mặt trăng Ixchel).

Cõi âm, còn gọi là Xibalba, là cõi dành cho những người chết quá “tầm thường”, yên bình, mà theo quan niệm của người Maya là không xứng lên thiên đàng. Nơi đây được quản lý bởi thần chết Ah Puch và các vị lãnh chúa cấp dưới. Muốn thoát khỏi cõi âm phải vượt qua rất nhiều thử thách của các vị lãnh chúa này, có phòng tối, phòng báo, phòng dao sắc, phòng lửa, phòng lạnh,… rồi phải đối mặt với chính các lãnh chúa cùng đám yêu ma quỷ quái dưới đây. Nói chung là đi dễ khó về, nếu không phải cặp sinh đôi thần thánh thì cũng chẳng ai qua được.

ITZAMNA – THẦN TỐI CAO

Itzamna là vị thần tối cao trong thần thoại Maya. Ông là một vị phúc thần già cỗi, người đã dạy người Maya cách viết chữ, làm lịch, y học. Ông và vợ là nữ thần mặt trăng Ixchel đã sinh ra bốn vị thần Bacabs, những vị thần đứng ở bốn góc thế giới và làm cột chống để tách vòm trời khỏi mặt đất.

Itzamna là mặt hữu hình, còn có Hunab Ku là mặt vô hình của vị thần tối cao. Hunab Ku, giống như God của Kito giáo, là một linh thể cao nhất được người Maya tôn thờ. Biểu tượng Hunab Ku xuất hiện ở nhiều công trình kiến trúc của người Maya cổ đại

IXCHEL – NỮ THẦN MẶT TRĂNG

Ixchel là vợ của thần tối cao Itzamna. Ban đầu bà không có cơ quan sinh sản, nhưng rồi một ngày kia bà bị một con nai đạp lên bụng, lập tức bà có thể mang thai với chồng và sinh ra bốn vị thần Bacabs. Giống như chồng, bà cũng là một vị thần hiền hòa bảo hộ cho mặt trăng và cầu vồng, cho sinh nở và nghề dệt.

CHAAC – THẦN MƯA

Chaac là vị thần mưa được người Maya rất kính trọng. Để cầu mưa thuận gió hòa, họ phải chứng tỏ lòng tận tâm với thần bằng cách nhịn ăn hoặc nhịn sex, thậm chí khi thần dữ dội hơn, họ còn phải hiến tế người sống trên tòa thành cổ Chichen Itza. Tiếng nói của thần là tiếng ếch kêu, vì ếch kêu là báo hiệu cho mưa đến, trên tay thần có chiếc búa tầm sét để tạo sấm sét mây mưa.

Có thuyết cho rằng thần Chaac là một trong bốn vị Bacabs, cũng có thuyết cho rằng bốn vị Bacabs thật ra là 4 mặt của thần Chaac.

GUCUMATZ – THẦN GIÓ VÀ HURAKAN – THẦN BÃO

Thần gió Gucumatz trông khá giống Quetzalcoatl của thần thoại Aztec với hình tượng rắn cầu vồng. Gucumatz cùng thần bão tố Hurakan là hai vị thần đã tạo ra trái đất khi nói từ “đất”. Sau đó họ tạo ra nhiều giống vật, cá, chim, bò sát, thú… nhưng tất cả bọn chúng đều không chịu thuần phục các vị thần.

Thế là hai thần quyết định tạo ra một giống loài biết thờ phụng thần linh – chính là loài người. Ban đầu họ làm bằng đất sét và bùn, nhưng rồi đất sét cứng lại khiến cho con người vô tri vô giác không làm ăn gì được. Hai thần trẻ bất lực, họ nhờ hai thần lão ông và lão bà, còn già hơn cả Itzamna, là lão ông Xpiyacoc và lão bà Xmucane giúp đỡ. Hai cụ tạo ra loài người từ gỗ, nhưng con người vẫn quá ngu dốt và không chịu tuân phục các thần, khiến cho Hurakan tức giận quét sạch loài người trong một trận lũ.

Cuối cùng, hai lão thần tạo ra loài người bằng cách xay trộn nhiều loại ngũ cốc, đây là con người bản chính thức. Nhưng những con người đó lại quá thông minh, khiến cho các thần phải tạo ra những đám mây để che phủ trí tuệ của họ, đảm bảo rằng loài người không thể nào biết mọi bí ẩn trong vũ trụ.

KINICH AHAU – THẦN MẶT TRỜI

Mỗi sáng, Kinich Ahau là thần Mặt trời ban phát ánh sáng khắp thế gian, nhưng đến buổi đêm, thần lại xuống cõi âm Xibalba và hóa thân thành con báo đen Balam quái vật. Ông cũng là vị thần của thơ ca và âm nhạc.

IXTAB – NỮ THẦN QUYÊN SINH

Nữ thần Ixtab cai quản vùng đất sang trọng trên cõi trời dành cho những người tự quyên sinh hoặc những người tự hiến thân để tế thần theo thần thoại Maya. Bà không chỉ bảo hộ mà còn phục vụ họ tận răng những đồ ăn thức uống. Bà được tạo hình là một người phụ nữ đáng sợ, ghê rợn với chiếc thong lọng tròng qua cổ.

Ngoài ra, thú vui của bà là hàng đêm rù quến đàn ông vào rừng rậm outdoor rồi giữa chừng biến mất (ác quá, ác quá). Có người thì lạc trong rừng vĩnh viễn, có người thì tìm được đường trở về nhưng trở nên điên loạn vì nhớ “người tình thất lạc”.

AH PUCH – THẦN CHẾT

Ah Puch, hay có tên khác là Yum Cimil, là vị thần chết có hình dạng như bộ xương người hoặc một con cú mỗi khi thần rời cõi âm vào buổi đêm.

Khi người chết xuống âm phủ Xibalba, Ah Puch sẽ thiêu cháy họ, linh hồn mà còn khóc thì tiếp tục dìm trong nước lạnh, vẫn khóc nữa thì lại thiêu cháy, cứ thế lặp đi lặp lại đến khi nào nín khóc thì thôi. Còn hơn cả mấy cô trông trẻ ở Việt Nam, bị hành lên hành xuống thế này đáng ra phải được lên thiên đàng cùng thần Itzamna mới phải, nhưng tiếc thay đã trót xuống âm phủ rồi thì không thoát khỏi nanh vuốt của Ah Puch mất rồi.

CẶP SINH ĐÔI THẦN THÁNH (PHẦN 1)

Câu chuyện về cặp sinh đôi thần thánh của thần thoại Maya có hai phần, mỗi phần kể một cặp sinh đôi.

Đầu tiên là hai anh em Hun Hunahpu và Vucub Hunahpu, con trai của hai vị lão thần Xpiyacoc và Xmucane (bạn nhớ hai cụ già đã tạo ra loài người chứ?). Hai cụ tạo ra loài người rồi mới nhớ ra là mình cũng đẻ được, nên tự sinh ra hai anh em sinh đôi có cái tên như trên. Hai anh em rất hiếu động, thích chơi bóng pokatok, một trò chơi truyền thống của người Maya, hiểu nôm na là đá bóng vào cầu môn hình tròn. Nhưng họ chơi quá máu lửa và ồn ã làm kinh động đến các vị lãnh chúa dưới địa ngục, đồng thời họ cũng ghen tị với khả năng chơi bóng thần sầu của cặp song sinh. Hai vị lãnh chúa cõi âm triệu tập hai anh em xuống đó đá bóng cho các lãnh chúa thưởng lãm, nhưng thực ra là sẽ giết họ ngay dưới đó. Mặc cho cụ bà Xmucane ngăn cản, họ vẫn quyết chí đi.

Mang tiếng là khách mời xuống địa ngục nhưng cặp song sinh vẫn phải trải qua dăm bảy thử thách cứ như Đường Tăng đi thỉnh kinh. Có ba dòng sông: sông máu, sông mủ, sông cắm vót chông, ngoài ra còn đủ loại tai ương khác. Cuối cùng hai anh em cũng chết giữa cuộc hành trình, xác họ bị chôn dưới sân bóng, còn đầu họ bị chặt ra rồi treo lủng lẳng trên cây bầu.

Một ngày kia, Xiquic, con gái của lãnh chúa cõi âm Cuchumaquic đi ngang qua cây bầu. Cái đầu của Hun Hunahpu nhìn thấy cô, nhổ phẹt một bãi nước bọt lên tay cô, lập tức cô có bầu. Cô bị cha đuổi khỏi cõi âm, lưu lạc lên cõi trần và được “mẹ chồng”, tức cụ bà Xmucane nhận nuôi. Ở nhà cụ, cô sinh ra một cặp song sinh, đặt tên là Hunahpu và Xbalanque.

CẶP SINH ĐÔI THẦN THÁNH (PHẦN 2)

Hai anh em sinh đôi Hunahpu và Xbalanque lớn lên cũng hiếu động như cha và chú, lại còn giỏi săn bắn và có phép thuật. Một ngày kia, cặp song sinh được kể về chuyện của cha và chú mình dưới cõi âm Xibalba, họ tức giận và quyết xuống Xibalba trả thù cho người đã khuất.

Họ lại chơi bóng pokatok, làm kinh động các vị lãnh chúa dưới cõi âm và được mời xuống đó chơi bóng. Họ lại vượt qua ba dòng sông, và cả những thử thách khác trên con đường xuống Xibalba, bao gồm phòng bóng tối, phòng báo dữ, phòng dao sắc, phòng lạnh, phòng lửa. và thử thách cuối cùng là trong căn phòng dơi. Ở đó họ phải đối mặt với con quái dơi Camazotz và bầy đàn của nó. Nó cắn đứt đầu của Hunahpu, và các vị lãnh chúa ép Xbalanque phải chơi bóng bằng chính cái đầu của người anh em. Xbalanque nhanh trí lấy một con thỏ ra làm bóng thay cho cái đầu và gắn đầu vào thân của Hunahpu. Các vị lãnh chúa lại lôi hai anh em ra hỏa thiêu, nhưng vài ngày sau họ lại sống lại như thường. Họ cho biết họ đã tìm ra bí quyết để sống lại từ cõi chết.

Các vị lãnh chúa tò mò, bảo cặp song sinh hãy giết rồi hồi sinh họ xem sao, để các vị cũng được trải nghiệm cảm giác sống lại từ cõi chết. Thế là hai anh em móc tim tất thảy các vị lãnh chúa rồi để mặc họ chết hết, khiến cho quyền lực của cõi âm suy yếu, còn hai anh em thắng lợi vẻ vang, được các vị thần cho thăng thiên trở thành mặt trăng và mặt trời.

BÌNH LUẬN CỦA BẠN

avatar