Nhắc tới Voodoo, hẳn các bạn sẽ nghĩ ngay tới hình ảnh những phù thủy da màu cầm chiếc kim xiên vào hình nhân mà mấy anh Hollywood hay khắc họa. Thực tế Voodoo không phải lúc nào cũng hắc ám như thế. Dòng tín ngưỡng đặc trưng này của người gốc Phi vùng biển Caribbean bắt nguồn chủ yếu từ tín ngưỡng Yoruba và các dòng tín ngưỡng khác ở Châu Phi, sau đó lan sang Châu Mỹ qua con đường buôn bán nô lệ. Kết hợp với tín ngưỡng bản địa của người Taino và Cơ Đốc giáo của người phương tây, dần dần tín ngưỡng Voodoo được hình thành nơi người Yoruba đặt chân tới, nổi trội ở Haiti, Cuba, Jamaica, Brazil và Lousiana (Hoa Kỳ)…

Giống như các tôn giáo độc thần, họ cũng tin vào một Đấng Tối Cao gọi là Bondye. Ngài là vị thần sáng tạo ra thế giới và loài người, nhưng sau đó lùi về “hậu trường” ở rất xa, giao lại ý chí và quyền lực của mình vào tay các linh thần, gọi là các lwa (loa). Các lwa không phải thần thánh, mà chỉ là cầu nối trung gian giữa loài người và Bondye. Họ có thể xuất hiện trước con người thông qua nghi thức lên đồng. Khi đó, con người phải cúng biếu, phục vụ các lwa để được họ giúp đỡ và bảo trợ cho sự sống và cái chết được thuận buồm xuôi gió.

Các lwa được phân loại thành gần hai chục dòng lwa, trong đó hai dòng chính là Rada và Petro. Lwa Rada thường là các lwa bản tính hiền hòa đại diện cho tự nhiên (VD: Legba, Loko, Damballa Wedo, Agwe…). Lwa Petro thì hung hăng và hiếu chiến (VD: Ezili Dantor, Marinette, Kalfu…). Đặc biệt có dòng lwa Ghede là những linh thần của cái chết. Trong số họ có những cái tên nổi bật như Baron Samedi, Baron La Croix, Baron Cimitière, Baron Kriminel, Mama Brigitte…

PAPA GHEDE / BARON SAMEDI

Trong số các lwa của tín ngưỡng Voodoo, có dòng tộc nhà Ghede chuyên trị vấn đề chết chóc. “Trưởng họ” Ghede chính là Papa Ghede, vị lwa không chỉ của cái chết mà còn đại diện cho dục tính.

Khi đại diện cho cái chết, Papa Ghede còn được biết dưới 3 hóa thân khác:
• Baron Samedi bảo hộ cho ngôi mộ
• Baron Cimetière bảo hộ cho nghĩa trang
• Baron la Croix bảo hộ cho cây thập tự

Tựu chung lại, ba hóa thân này của Ghede bảo hộ cho quần thể nghĩa trang, giao lộ giữa sự sống và cái chết. Trong đó vai trò quan trọng hơn cả là của Baron Samedi, bởi hắn còn là kẻ dẫn đường cho linh hồn đã chết xuống cõi âm. Biểu tượng của Papa Ghede là chiếc thập tự cắm trên ngôi mộ.

Papa Ghede tương truyền là người chết đầu tiên trên thế giới từ lúc khởi nguyên hóa thành. Vợ hắn cũng là Maman Brigitte, người phụ nữ đầu tiên chết. Khi đại diện cho cái chết, hắn xuất hiện với bộ dạng Baron Samedi chải chuốt, đội chiếc mũ đen, áo đuôi tôm đen, và một khuôn mặt trắng dã như sọ người. Baron Samedi có nhiệm vụ dẫn những linh hồn đã chết xuống cõi âm. Nhưng không chỉ có vậy, hắn còn là lwa của sự phục sinh. Hắn có thể hồi sinh một linh hồn đang cận kề cái chết nếu nghĩ rằng người đó xứng đáng, hoặc được tế lễ hậu hĩnh, bằng rượu rum và xì gà thì càng tuyệt bởi đó là vật tế ưa thích của hắn. Vậy nên đôi khi người dân nhờ những thầy đồng tổ chức buổi tế lễ voodoo truyền thống cho Baron Samedi với hy vọng cứu sống một người thập tử nhất sinh. Tương truyền, hắn còn có thể gọi dậy và điều khiển bầy xác sống.

Hắn có thể đáng sợ trong bộ dạng tử thần của các lwa Baron, nhưng đừng quên rằng Papa Ghede cũng là lwa của dục tính. Ở bộ dạng đó, hắn vui vẻ và hoạt náo, ca hát và nhảy múa những vũ điệu gợi dục. Hắn hài hước, đôi khi hài hước tới mức tục tĩu, tán tỉnh các chị em và chửi thề vung vít. Khi đó hắn gần gũi và được con người quý mến. Ngoài ra, hắn còn có một “điểm yếu” đó là trẻ em. Papa Ghede thương chúng và sẵn sàng bảo vệ chúng khỏi cái chết.

Ngày của Papa Ghede là ngày thứ bảy, thức ăn ưa thích là muối tiêu, ngô nướng, chuối nướng, dê đen và gà; thích hút xì gà và uống rượu rum.

BARON KRIMINEL

Baron Kriminel là lwa đại diện cho những kẻ tội nhân bị xử tử hình. Tương truyền hắn là kẻ giết người đầu tiên trên trái đất và hóa thân thành gã lwa này sau khi chết.

Hiển nhiên ai lại đi thờ phụng một kẻ giết người, nhưng Baron Kriminel vẫn được gọi hồn cho những nhiệm vụ đặc biệt: trả thù, xã hội đen, hay cũng có thể làm việc tốt lành như tìm người bị bắt cóc. Đại khái hắn là tay chém thuê của họ nhà Ghede. Để cầu hồn hắn, người ta phải tế sinh vật sống, cà phê, đồ cay, xì gà, rượu, thịt. Nhưng hãy coi chừng khi gọi hồn bởi bạn có thể mất kiểm soát hắn ta, hỗn loạn, đau đớn, chết chóc đều có thể xảy đến kể cả với chính người cầu hồn. Chớ nên đùa với lửa!

MAMAN BRIGITTE

Đệ nhất phu nhân của họ lwa Ghede, bà là vợ của Papa Ghede / Baron Samedi. Tương truyền bà là người phụ nữ đầu tiên chết rồi hóa thành lwa. Bà bảo hộ cho phụ nữ và những ngôi mộ; vật phẩm tế lễ ưa thích là rượu rum trộn ớt, ngựa, liễu, gỗ du và lửa thiêng. Bà là “sư tử cái” của dòng họ với cái mồm to hét ra những lời lỗ mãng.

Điểm đặc biệt thú vị, Maman Brigitte là người da trắng. Với mái tóc đỏ, đôi mắt xanh ngọc và phì phèo khói thuốc, tương truyền bà xuất thân là nữ thần Brigid của thần thoại Celtic. Brigid vốn là vị thần của mùa xuân, chữa lành và sự màu mỡ; ai ngờ đâu một nàng thơ sang Tân Thế Giới lại hóa thân thành một con mụ mồm loa mép giải thế này cơ chứ…

GHEDE NIBO

Cũng là một lwa tử thần họ nhà Ghede, Nibo vốn là một chàng trai trẻ đẹp bị sát hại dã man rồi được vợ chồng Papa Ghede và Maman Brigitte nhận vào làm lwa dòng Ghede.

Ghede Nibo là lwa bảo hộ dẫn đường cho những linh hồn chết bởi các nguyên nhân bạo lực, tai nạn hay thiên tai. Chàng cũng bảo hộ cho người chết yểu, mộ vô danh. Chàng ban tiếng nói cho những thi thể bị chôn sống hay chìm trong dòng nước. Quả thực là một chàng trai tốt bụng, luôn dành tiếng nói của mình cho những linh hồn khốn khổ khốn nạn.

Ghede Nibo là một chàng trai thanh lịch, ăn mặc sành điệu, đôi khi còn thích làm drag queen giả gái. Nibo truyền cảm xúc hứng tình tới mọi người xung quanh, khiến họ có thể chìm đắm trong cảm giác hoan lạc với bất kỳ ai, thuộc bất kỳ giới tính nào.

Màu của Nibo là màu tím, tím thủy chung và mộng mơ.

GHEDE LINTO

Là một lwa họ nhà Ghede nhưng chức năng của Linto lại chẳng liên quan gì đến chết chóc. Ngài là lwa của phép màu. Linto ban phép màu và niềm vui đến cho trẻ em, tặng chúng quà và dạy chúng ca hát nhảy múa. Ngài cũng có thể tiên đoán xui xẻo trong vòng 6 tháng sắp tới và cảnh báo để mọi người phòng tránh.

Ghede Linto thoạt nhìn xa trông hệt như một đứa trẻ da màu, nhưng đến gần té ra là một ông già nhỏ thó, đeo kính, đội mũ và cầm một chiếc gậy trông hết sức điềm đạm và tử tế.

PAPA LEGBA

Chia tay họ nhà Ghede, chúng ta sang tìm hiểu dòng lwa Rada. Nổi tiếng nhất dòng họ là Papa Legba, vị lwa gác cánh cổng ngăn cách giữa cõi người và cõi linh hồn.

Papa Legba cũng là vị lwa mở đường, lwa truyền tin. Trong một nghi lễ nhập hồn, người ta phải gọi Papa Legba đầu tiên, để ngài mở cổng linh hồn cho các vị lwa khác xuống giao tiếp với con người. Rồi ngài được gọi tên cuối cùng để đóng cánh cổng đó lại. Đôi khi ngài cũng có thể thay mặt loài người truyền tin tới các lwa nếu họ chưa thể xuống. Ngài còn bảo hộ cho các công trình đền đài, bảo hộ cho chuyến đi thuận buồm xuôi gió. Ngài là một lwa rất được quý trọng.

Ngày của Papa Legba là thứ ba, vật tế ưa thích là rau và thịt. Màu sắc của ngài là màu xanh lục và đỏ.

DAMBALA-WEDO VÀ AYIDA-WEDO

Cặp đôi vợ chồng lwa Rada đại diện cho các hiện tượng tự nhiên. Chồng là Dambala, vị thần rắn tạo ra sấm sét và mưa, còn vợ là Ayida, vị thần rắn cầu vồng. Họ là những cổ lwa đã trợ giúp Đấng Tối Cao Bondye khi ngài tạo ra thế giới.

Nơi sống của họ là trong những đầm nước và rừng rậm. Người ta cầu hồn hai vị lwa này mong cho mưa thuận gió hòa.

LOKO

Loko và bà vợ Ayezan là hai vị lwa Rada bảo trợ cho nghề thầy đồng. Tương truyền họ là hai vị thầy đồng đầu tiên của thế giới, sau khi chết hóa thành lwa. Họ là tổ nghề thầy đồng, nắm giữ những bí mật và tri thức kỳ vĩ của thế giới linh hồn.

Ngoài ra Loko còn là vị lwa của thảo dược, còn bà vợ Ayezan cũng là lwa bảo hộ cho thương mại.

 
ERZULIE

Erzulie là tên của một họ toàn các chị em lwa nữ chuyên bảo hộ cho phụ nữ và chuyện tình yêu của họ. Một số chị em mang các đặc điểm hiền hòa giống dòng Rada nên cũng được xếp vào dòng lwa Rada như Erzulie Freda, Erzulie Mansur, Granne Erzulie. Một số lại mang đặc điểm hăng máu giống dòng Petro nên cũng được xếp vào dòng lwa Petro như Erzulie Dantor, Erzulie Balianne, Erzulie Mapiangue,… Sau đây là tóm lược về một số Erzulie tiêu biểu:

Dòng Rada:

• Erzulie Freda: Chị váy hồng dễ thương là lwa đại diện cho tình yêu và sắc đẹp, trang sức và khiêu vũ. Cô ban tình yêu đến cho mọi người không màng đến khác biệt giới tính. Erzulie Freda đeo ba chiếc nhẫn, tượng trưng cho ba đời chồng đều là các lwa: Dambala, Ogou và Agwe. Cô cũng tán tỉnh vị lwa nông nghiệp Azaka. Đa tình náo nhiệt là vậy, nhưng sau mỗi buổi lên đồng ban tình yêu phước lành đến cho con người, cô lại đổ xuống khóc sướt mướt, như thể sau tình yêu và hôn nhân là nước mắt.
• Erzulie Mansur: đại diện cho tình mẫu tử, bảo vệ cho trẻ nhỏ
• Granne Erzulie: mang dáng hình một bà lão đại diện cho sự thông thái và trưởng thành.

Dòng Petro:

• Erzulie Dantor: Cô là một lwa hung hăng, một nữ chiến binh bảo vệ phụ nữ và trẻ em, trừng phạt những kẻ tội lỗi rất man rợ. Chồng cô là Jean Petro, và con trai cô là Ti Jean Petro
• Erzulie Balianne: Cô xoa dịu những trái tim tan vỡ sau tình yêu.
• Erzulie Mapiangue: Cô bảo vệ phụ nữ khỏi cơn đau đẻ, bảo hộ cho trẻ sơ sinh và những bào thai.
• Erzulie Yeux Rouge: Cô giúp người cầu hồn trả thù những tình nhân bội bạc.
• Erzulie Toho: Cô bảo hộ cho những kẻ ghen tuông và cảm thấy bị bỏ rơi trong tình yêu.

Túm lại là chị em phụ nữ nếu hạnh phúc thì cầu nguyện các cô Rada bảo hộ, còn nếu thất tình thì gọi hồn mấy cô Petro lên xoa dịu nỗi đau hoặc đi túm cổ tình cũ mà trả đũa.

AGWÉ

Agwé là vị lwa Rada bảo hộ cho biển cả, thủy sinh và những người đi biển. Để tế lễ Agwé, người ta chất vật tế lên thuyền. Thuyền trôi ra ngoài khơi, nếu chìm tại đâu nghĩa là Agwé đã nhận vật phẩm tại đó. Còn nếu thuyền trôi về bờ, đồng nghĩa với việc Agwé từ chối vật phẩm, và người dân sẽ phải dâng vật tế khác lên ngài.

Agwé là một trong những người chồng của cô vợ đa tình Erzulie Freda. Sau khi ly dị, ông cũng kết hôn với nữ thần của biển cả La Sirene, hay còn gọi là Mami Wata.

MAMI WATA / LA SIRENE

Mami Wata vốn xuất thân từ những vị thần nước của người bản địa Châu Phi, về sau du nhập vào thế giới của tín ngưỡng voodoo như một vị lwa Rada của nước ngọt và biển cả. Phiên bản Châu Phi đã được Epic giới thiệu trong album Thần thoại Châu Phi, còn ở phiên bản Voodoo, bà được khắc họa như một người cá, dù đôi khi bà cũng biến hình thành con cá voi. Bà còn được gọi là La Sirene.

KALFU

Ta đã biết về Papa Legba, vị lwa Rada rất được kính trọng bảo hộ cho cánh cổng giữa hai thế giới. Đối trọng của ông chính là Kalfu, gã lwa thuộc dòng Petro cũng kiểm soát cánh cổng đến cõi linh hồn. Nhưng hắn là một gã ác thần sở hữu những linh hồn ác từ thế giới bên kia, cho phép những điều xấu xa, xui xẻo, bất công vượt qua cánh cổng để tàn phá thế giới. Hắn có thể biến người thành động vật hoặc chi phối đầu óc họ.

Tuy vậy hắn cũng là một lwa rất hiểu tâm lý loài người, nên thường được gọi hồn để giúp người ta giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Trong nghi lễ nhập hồn hắn có thể mang theo những linh hồn ác quấy động dương gian.

MARINETTE

Marinette là vị lwa Petro rất ác hiểm đại diện cho quyền năng và bạo lực. Cô ta thuộc về những linh hồn ác bên kia thế giới, và là kẻ bảo hộ cho người sói.

Cô cũng được coi là kẻ giật bỏ xiềng xích, kẻ phát động những cuộc cách mạng của người Haiti. Biểu tượng của cô là loài cú vọ. Màu sắc của cô là màu đen và đỏ máu.

OGOU

Ogou là vị lwa dòng Nago đại diện cho chiến tranh và nghề rèn vũ khí. Ông bắt nguồn từ vị thần chiến tranh Ogun trong thần thoại Yoruba. Ông cũng bảo hộ cho kháng chiến và cách mạng, ban sức mạnh và sự can trường cho những người chiến sĩ. Vũ khí của ông là thanh gươm La Place và chiếc dao phay.

Ngày của Ogou là ngày thứ tư. Ông thích lửa thiêng và phụ nữ, thích uống rượu rum và hút xì gà, dù chẳng thứ rượu nào có thể làm một chiến binh như Ogou say nổi.

BÌNH LUẬN CỦA BẠN

avatar