Amaterasu – Nữ thần Mặt Trời

Sinh Ra Từ Hành Động Thanh Tẩy

Amaterasu không được sinh ra theo cách thông thường. Không có sự thụ thai, không có cơn đau chuyển dạ. Bà xuất hiện vào khoảnh khắc Izanagi rửa mắt trái trên dòng sông sau khi trốn thoát khỏi Yomi, cõi chết tối tăm nơi ông chứng kiến sự thối rữa của người vợ đã khuất.

Từ nước sông và hành động thanh tẩy ô uế, một vị thần ánh sáng ra đời. Đây là nghịch lý đầu tiên và cũng là nền tảng của toàn bộ câu chuyện về Amaterasu: sự trong sáng tuyệt đối được sinh ra từ chấn thương và ám ảnh.

Izanagi nhìn vào đứa con mới sinh và biết ngay đây là vị thần vĩ đại nhất ông từng tạo ra. Ông tháo vòng cổ ngọc bích của mình, đặt vào tay bà và giao cho bà cai quản Takamagahara, Đồng Bằng Trên Cao, tức là thiên đường. Đó là vương quốc cao nhất trong vũ trụ thần thoại Nhật Bản.

Người Cai Quản Ánh Sáng

Tên đầy đủ của bà trong tiếng Nhật là Amaterasu-Ōmikami, có nghĩa là Vị Thần Vĩ Đại Chiếu Sáng Bầu Trời. Trong Kojiki và Nihon Shoki, hai bộ sử ký thần thoại cổ nhất Nhật Bản, bà được mô tả không phải là hiện thân của mặt trời theo nghĩa vật lý, mà là thực thể điều khiển ánh sáng và trật tự của thiên giới.

Dưới quyền bà, Takamagahara vận hành như một triều đình có phẩm trật rõ ràng. Bà trồng lúa trên những thửa ruộng thần thánh, dệt vải thiêng, và giám sát công việc của các thần cấp dưới. Amaterasu trong thần thoại Nhật Bản không phải hình mẫu thần chiến tranh hay thần hủy diệt. Bà là vị thần của trật tự, canh tác và văn minh.

Điều này khác biệt đáng kể so với các thần mặt trời trong các nền văn hóa khác. Ra của Ai Cập oai nghiêm và xa cách. Apollo của Hy Lạp đầy tính nghệ thuật và bạo lực. Sol của Norse lại mang phận chạy trốn. Amaterasu gần gũi hơn, có tính cách rõ ràng hơn, và quan trọng nhất, bà có thể bị tổn thương.

Cuộc Xung Đột Với Susanoo

Em trai bà, Susanoo, Thần Bão, được giao cai quản biển cả nhưng không chịu nhận nhiệm vụ. Thay vào đó, ông khóc lóc và đòi được xuống thăm mẹ ở Yomi. Izanagi tức giận đuổi ông ra khỏi thiên giới.

Trước khi đi, Susanoo lên Takamagahara để từ biệt chị gái. Amaterasu nghi ngờ em trai có ý đồ xấu, tự mình mặc giáp và cầm vũ khí ra đón tiếp như một chiến binh. Để chứng minh thiện chí, hai anh em thực hiện nghi lễ thề thốt bằng cách trao đổi vật phẩm và sinh ra các vị thần từ đó.

Nhưng sau đó Susanoo bắt đầu hành xử không kiểm soát được. Ông phá ruộng lúa của chị, lấp các mương dẫn nước, ném xác ngựa vào nhà dệt vải của bà. Một trong những nữ thần thị nữ của Amaterasu hoảng loạn đến mức chết vì tai nạn trong nhà dệt.

Đây là điểm mà nhiều người bỏ qua khi kể lại thần thoại này. Cái chết của người thị nữ không phải do Susanoo trực tiếp gây ra, nhưng bầu không khí hỗn loạn ông tạo ra đã dẫn đến bi kịch. Amaterasu chứng kiến sự chết chóc trong không gian thiêng liêng nhất của mình, không gian bà vẫn dùng để dệt vải cho các thần.

Ẩn Mình Trong Hang Đá Và Thế Giới Chìm Vào Bóng Tối

Amaterasu rút vào hang đá Ama-no-Iwato và lăn một tảng đá lớn chặn cửa lại. Bà không nổi giận, không trả thù. Bà đơn giản là biến mất.

Và khi bà biến mất, mặt trời tắt.

Takamagahara chìm trong bóng đêm. Mặt đất bên dưới cũng vậy. Mùa màng chết khô. Các ác thần nhân cơ hội nổi loạn khắp nơi. Đây là lần duy nhất trong thần thoại Nhật Bản mà thế giới thực sự đứng trước nguy cơ diệt vong, không phải vì một thế lực xấu ác nào tấn công, mà vì vị thần bảo trợ nó chọn cách không hiện diện nữa.

Tám triệu vị thần tập hợp trước cửa hang, bàn bạc kế sách. Họ thử kêu gọi, van xin, cúng tế nhưng Amaterasu không động đậy. Cuối cùng họ nghĩ ra một kế hoạch kỳ lạ hơn nhiều.

Điệu Múa Của Ame-no-Uzume

Nữ thần Ame-no-Uzume trèo lên một cái thùng úp ngược trước cửa hang và bắt đầu nhảy múa. Điệu múa ngày càng trở nên phóng túng, bà vén y phục lên, và tám triệu vị thần bên dưới cười phá lên như vỡ chợ.

Amaterasu tò mò. Thế giới đang chìm trong bóng tối, vậy tại sao lại có tiếng cười vang lên như thế? Bà hé cửa hang nhìn ra.

Ngay lúc đó, thần Ame-no-Tajikarao nắm lấy tảng đá và kéo cửa hang ra hoàn toàn. Ánh sáng tràn trở lại thế giới. Các thần nhanh chóng giăng dây thừng linh thiêng qua cửa hang để Amaterasu không thể rút vào bên trong nữa.

Câu chuyện này thường được giải thích theo nghĩa thiên văn học là hình ảnh nhật thực kết thúc. Nhưng ở tầng sâu hơn, nó là câu chuyện về cách một cộng đồng kéo người đang rút lui khỏi thế giới trở lại, không phải bằng lực lượng hay lý lẽ, mà bằng sự vui vẻ và kỳ lạ đến mức tò mò không cưỡng được.

Gương Thần, Thanh Kiếm Và Đường Xuống Trần Gian

Susanoo bị trục xuất khỏi thiên giới sau sự kiện đó. Trước khi đi, ông tặng Amaterasu thanh kiếm Kusanagi mà ông lấy từ bụng con rắn tám đầu Yamata-no-Orochi. Đây là một trong ba bảo vật thần thánh nhất của Nhật Bản.

Hai bảo vật còn lại, chiếc gương Yata no Kagami và viên ngọc Yasakani no Magatama, đều gắn liền trực tiếp với Amaterasu. Chiếc gương được làm ra và treo trên cây để thu hút sự chú ý của bà khi bà đang ẩn trong hang đá. Khi bà hé nhìn ra ngoài, bà thấy phản chiếu của chính mình và dừng lại vì tưởng đó là một vị thần khác còn vĩ đại hơn.

Ba bảo vật này đến ngày nay vẫn là biểu tượng của hoàng quyền Nhật Bản, được cất giữ tại các đền thờ và chỉ được sử dụng trong nghi lễ đăng quang của Thiên hoàng. Sự kết nối đó bắt nguồn từ quyết định của Amaterasu khi bà cử cháu trai Ninigi xuống trần gian cai quản đất nước Nhật Bản.

Ninigi mang theo ba bảo vật đó, và từ dòng dõi của Ninigi, Jimmu trở thành vị Thiên hoàng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản. Tất cả các Thiên hoàng từ đó đến nay đều được xem là hậu duệ trực tiếp của Amaterasu.

Trung Tâm Của Thần Đạo

Đền Ise Jingu tại tỉnh Mie, miền trung Nhật Bản, là nơi thờ phụng chính của Amaterasu và được coi là ngôi đền linh thiêng nhất trong hệ thống Thần đạo. Ngôi đền được xây dựng lại hoàn toàn mỗi hai mươi năm một lần theo truyền thống có từ thế kỷ thứ bảy, nghi thức tái tạo để duy trì sự thanh tịnh và vĩnh cửu.

Mỗi năm có hơn tám triệu người巡礼 hành hương đến Ise. Chiếc gương Yata no Kagami được cho là đang được cất giữ trong khu vực nội cung mà ngay cả Thiên hoàng cũng không được phép bước vào.

Amaterasu là bằng chứng sống động nhất cho thấy thần thoại không chỉ là những câu chuyện cổ tích. Bà bắt đầu từ dòng nước sông mà Izanagi dùng để rửa mắt, vượt qua bóng tối do chính mình tạo ra, và cuối cùng trở thành nền tảng thiêng liêng của một quốc gia còn tồn tại đến tận hôm nay.