Nội dung bài viết
Buổi Đầu Hỗn Mang
Trước khi có đất trời, vũ trụ chỉ là một khối hỗn độn vô hình, giống như lòng trứng chưa định hình. Trong Kojiki, bộ sử ký thần thoại cổ nhất của Nhật Bản được biên soạn năm 712, người ta ghi lại rằng từ khối hỗn mang đó, phần nhẹ bốc lên thành trời, phần nặng chìm xuống thành đất. Và từ cõi trống không ấy, các vị thần đầu tiên tự nhiên sinh ra, rồi biến mất, rồi lại sinh ra theo từng thế hệ vô hình vô tướng.
Izanagi và Izanami là thế hệ thần thứ bảy, cũng là thế hệ cuối cùng trong nhóm thần nguyên thủy đó. Khác với các bậc tiền bối trừu tượng và vô danh, hai vị thần này được giao một nhiệm vụ có hình hài cụ thể: đứng trên Cầu Nổi Giữa Trời (Ame-no-Ukihashi), dùng chiếc giáo thần Ame-no-Nuboko khuấy xuống biển hỗn mang bên dưới.
Khi họ rút giáo lên, những giọt nước muối nhỏ xuống, đông đặc lại và tạo thành hòn đảo đầu tiên: Onogoro-shima, hòn đảo tự đông đặc. Đó là mảnh đất đầu tiên tồn tại trong vũ trụ.
Cuộc Hôn Nhân Thần Thánh và Sai Lầm Đầu Tiên
Izanagi và Izanami đặt chân lên Onogoro-shima, dựng cột thần và thực hiện nghi lễ hôn phối. Họ đi vòng quanh cột theo hai hướng ngược nhau, và khi gặp nhau, Izanami lên tiếng trước: “Ôi, chàng trai đẹp làm sao!” Sau đó Izanagi cũng đáp lại tương tự.
Nhưng đứa con đầu tiên họ sinh ra là Hiruko, đứa trẻ không xương, yếu ớt và dị dạng. Họ đặt con lên thuyền lau sậy rồi thả trôi ra biển. Đứa con thứ hai cũng không được tính là thần thực sự.
Khi hỏi các thần bề trên về nguyên nhân, câu trả lời họ nhận được là: trong nghi lễ hôn phối, người phụ nữ không được lên tiếng trước. Izanami đã vi phạm trật tự tự nhiên. Họ lặp lại nghi lễ, lần này Izanagi lên tiếng trước, và mọi thứ diễn ra thuận lợi.
Chi tiết này không đơn giản là quy tắc xã hội thời cổ. Nó phản ánh tư tưởng âm dương trong vũ trụ quan Nhật Bản nguyên thủy: dương phải dẫn, âm phải theo, không phải vì thứ bậc mà vì trật tự tạo sinh. Khi trật tự đó bị đảo ngược, kết quả là sự không hoàn chỉnh.
Hai Vị Thần Kiến Tạo Thế Giới
Sau nghi lễ đúng đắn, Izanagi và Izanami bắt đầu sinh ra thế giới theo nghĩa đen. Họ lần lượt tạo ra các hòn đảo của Nhật Bản, từ Awaji đến Shikoku, Kyushu, Honshu và nhiều hòn đảo nhỏ khác. Toàn bộ quần đảo Nhật Bản trong thần thoại là con cái trực tiếp của hai vị thần này.
Tiếp theo là các vị thần tự nhiên: thần biển, thần núi, thần gió, thần cây, thần đồng bằng. Vũ trụ Nhật Bản không được tạo ra từ hư vô bởi một đấng sáng tạo toàn năng như trong nhiều tôn giáo khác. Nó được sinh ra theo nghĩa sinh học, từ mối quan hệ của hai thực thể đối lập nhưng bổ sung cho nhau.
Rồi Izanami sinh ra thần lửa Kagutsuchi. Và đó là lúc bi kịch bắt đầu.
Cái Chết Của Izanami
Lửa thiêu đốt Izanami từ bên trong khi bà sinh hạ vị thần con. Bà chết trong đau đớn. Ngay cả trong cái chết, cơ thể bà vẫn tiếp tục sinh ra các vị thần từ nước mắt, từ máu, từ hơi thở cuối cùng. Đó là những vị thần đất, thần nước, thần kim loại, những vị thần phụ trách các yếu tố cần thiết để chữa lành và kiểm soát lửa.
Izanagi trong cơn tức giận đã chặt đứt Kagutsuchi làm tám mảnh. Từ máu của thần lửa sinh ra thêm hàng loạt vị thần núi lửa và sấm sét. Nhưng dù giết con, Izanagi vẫn không lấy lại được vợ.
Izanami đã xuống Yomi, cõi chết tối tăm bên dưới mặt đất.
Cuộc Hành Trình Vào Yomi và Điều Không Được Nhìn
Izanagi không chấp nhận mất vợ. Ông đi vào Yomi tìm kiếm Izanami, giống như Orpheus đi vào âm phủ trong thần thoại Hy Lạp, giống như Gilgamesh đi tìm Enkidu. Đây là một motif phổ quát trong thần thoại nhân loại: người sống bước vào cõi chết vì tình yêu.
Izanami ra gặp chồng nhưng đứng trong bóng tối. Bà nói đã ăn thức ăn của Yomi rồi, không thể đơn giản quay về như cũ. Bà cần xin phép các thần Yomi. Nhưng trong thời gian chờ đợi, có một điều tuyệt đối: Izanagi không được thắp đuốc, không được nhìn vào bà.
Izanagi chờ đợi. Nhưng sự chờ đợi kéo dài quá lâu. Cuối cùng, ông bẻ gãy một trong những chiếc lược cài tóc, dùng nó làm đuốc và bước vào.
Những gì ông nhìn thấy là cơ thể đang thối rữa của Izanami, đầy giòi bọ, và tám vị thần sấm sét đang ký sinh trên từng phần cơ thể bà.
Izanagi chạy trốn trong kinh hoàng. Izanami, nhục nhã và phẫn nộ vì bị nhìn thấy trong trạng thái đó, gọi các nữ quỷ Shikome đuổi theo. Một cuộc truy đuổi xuyên qua cõi âm bắt đầu.
Ranh Giới Giữa Sự Sống và Cái Chết
Izanagi chạy thoát, ném ném quả nho, ném lược, ném đào dọc đường để làm chậm những kẻ truy đuổi. Mỗi vật ném đi biến thành thức ăn hoặc chướng ngại vật. Khi đã gần đến cửa ra, ông tìm thấy ba quả đào và ném về phía những kẻ truy đuổi. Chúng bỏ chạy. Đây là nguồn gốc của tín ngưỡng quả đào trừ tà trong văn hóa Đông Á.
Izanami tự mình đuổi đến. Izanagi đặt một tảng đá khổng lồ chặn cửa Yomi lại, ngăn bà bước ra.
Hai vị thần đứng ở hai đầu tảng đá, lần đầu tiên đối mặt nhau như những kẻ thù.
Izanami thét lên rằng mỗi ngày bà sẽ giết một nghìn người sống. Izanagi đáp lại rằng mỗi ngày ông sẽ cho một nghìn năm trăm đứa trẻ ra đời. Đó là nguồn gốc của sự cân bằng giữa sinh và tử trong thế giới người.
Nghi Lễ Thanh Tẩy và Sự Ra Đời Của Mặt Trời
Thoát khỏi Yomi, Izanagi tìm đến một con sông để thanh tẩy ô uế của cõi chết. Nghi lễ này được gọi là Misogi, và nó trở thành nền tảng của nghi thức thanh tẩy trong Thần đạo Shinto cho đến tận ngày nay.
Khi ông rửa mắt trái, Amaterasu, Nữ thần Mặt Trời ra đời. Khi rửa mắt phải, Tsukuyomi, Thần Mặt Trăng xuất hiện. Khi rửa mũi, Susanoo, Thần Bão nổi lên.
Ba vị thần vĩ đại nhất trong thần thoại Nhật Bản không được sinh ra từ hôn nhân mà từ hành động thanh tẩy sau chấn thương. Amaterasu sau này trở thành tổ thần của hoàng tộc Nhật Bản, là vị thần trung tâm của Thần đạo. Tất cả bắt nguồn từ khoảnh khắc Izanagi tắm trên dòng sông sau khi chứng kiến điều không nên thấy ở Yomi.
Câu chuyện của Izanagi và Izanami không chỉ là thần thoại sáng thế. Nó là bản đồ tâm lý của người Nhật cổ đại về ranh giới giữa ô uế và thanh khiết, giữa sự sống và cái chết, giữa tình yêu và sự mất mát không thể vãn hồi.
