Trong cả kho tàng quỷ học của thế giới phương Tây, không có nhân vật nào có hành trình di chuyển xuyên văn hóa dài và phức tạp như Asmodeus. Bắt đầu từ thảo nguyên Ba Tư cổ đại, đi vào kinh điển Do Thái, len lỏi sang Thiên Chúa giáo, rồi trở thành nhân vật trung tâm trong cả dòng văn học huyền bí và game nhập vai hiện đại, Asmodeus là bằng chứng sống động cho thấy những nỗi sợ hãi của con người về dục vọng, sự hủy diệt và sức mạnh vượt kiểm soát không thuộc về riêng một nền văn minh nào.
Nguồn gốc từ Aeshma của Zoroastrianism
Để hiểu Asmodeus, cần bắt đầu từ trước khi cái tên đó xuất hiện. Vào khoảng thế kỷ IX trước Công nguyên, trong tín ngưỡng Zoroastrianism của người Ba Tư cổ đại, tồn tại một ác thần tên Aeshma Daeva, nghĩa thô là “ác quỷ của cơn thịnh nộ.” Aeshma là hiện thân của sự tức giận, bạo lực và lừa dối, kẻ thù không đội trời chung của Sraosha, thiên thần vâng lời phụng sự Ahura Mazda. Mọi tội ác trong thế giới đều qua bàn tay của Aeshma mà ra, và mục tiêu lớn nhất của hắn là giữ con người mãi trong vòng xoáy của phẫn nộ và thù hận.
Khi người Do Thái tiếp xúc với văn minh Ba Tư trong thời kỳ lưu đày Babylon và sau đó dưới sự cai trị của đế quốc Achaemenid, tư tưởng về ác quỷ của người Ba Tư đã thấm vào dần dần vào thần học và dân gian Do Thái. Tên Aeshma Daeva rút gọn và biến âm thành Ashmedai trong tiếng Hebrew, rồi Asmodaios trong tiếng Hy Lạp, và cuối cùng là Asmodeus trong Latin. Nhưng trong quá trình biến đổi đó, bản chất của nhân vật cũng thay đổi đáng kể, từ ác thần thuần túy của cơn giận sang một thứ phức tạp hơn nhiều.
Lần đầu xuất hiện trong Sách Tobit
Văn bản chính thức đầu tiên nhắc đến Asmodeus là Sách Tobit, một tác phẩm ngoại thư được viết vào khoảng thế kỷ II trước Công nguyên, được Công giáo và Chính thống giáo coi là kinh điển nhưng Tin Lành thì không. Và ngay từ lần xuất hiện đầu tiên, Asmodeus đã đủ sức khiến người đọc phải rùng mình.
Trong câu chuyện, có một thiếu nữ tên Sarah ở xứ Media đã kết hôn bảy lần, và bảy người chồng đều chết ngay đêm tân hôn. Kẻ giết họ là Asmodeus, được mô tả là “hung thần” đã phải lòng Sarah và nhất quyết không để nàng thuộc về người đàn ông nào khác. Đây là chân dung kỳ lạ nhất của Asmodeus trong toàn bộ lịch sử nhân vật: không phải kẻ thống trị địa ngục, không phải ác quỷ mang bóng tối đến nhân gian, mà là một thực thể siêu nhiên đang giam cầm một người phụ nữ bằng tình yêu điên cuồng và bạo lực.
Kết cục của mạch truyện này cũng thú vị không kém. Tobias, con trai của Tobit, cưới Sarah theo chỉ dẫn của thiên thần Raphael, đốt gan và mật của một con cá lớn tạo ra khói xua đuổi Asmodeus. Con quỷ bỏ trốn đến tận Ai Cập, nơi Raphael truy đuổi và trói buộc hắn. Chi tiết con cá đánh bại ác quỷ là một trong những hình ảnh kỳ lạ và đáng nhớ nhất trong toàn bộ văn học Do Thái giáo.
Ashmedai trong Talmud và câu chuyện Solomon
Nếu Sách Tobit khắc họa Asmodeus như kẻ bị tình yêu điên dại ám ảnh, thì Talmud lại cho thấy một Ashmedai hoàn toàn khác, phức tạp hơn và thậm chí đôi chỗ gần như… đáng thông cảm.
Theo tractate Gittin của Talmud, vua Solomon cần tìm con vật huyền thoại Shamir, một sinh linh có thể cắt đứt đá mà không cần dùng sắt, để xây dựng Đền thờ Jerusalem vì lề luật nghiêm cấm dùng công cụ sắt trong xây dựng thánh điện. Các cố vấn của Solomon nói với ông rằng chỉ có các ác quỷ mới biết Shamir ở đâu, và chỉ có Ashmedai mới có thể chỉ đường.
Solomon lập mưu bắt Ashmedai bằng cách tìm ra giếng nước mà hắn uống mỗi ngày, thay nước trong giếng bằng rượu, rồi trói hắn lại khi hắn say. Ashmedai bị giải về triều đình bằng xích sắt và buộc phải hầu việc Solomon. Trong suốt chuyến đi đó, Ashmedai có những hành vi bí ẩn mà chỉ sau này mới giải thích được: khóc khi nhìn thấy một đám cưới vì biết chú rể sẽ chết sớm, cười khi gặp một kẻ hành khất vì biết người đó sẽ sớm giàu có, sửa đường cho một người say rượu vì “trời đã báo trước người này sẽ hành ác trọn đời, ta ban cho hắn điều tốt để hắn tiêu hết phần thưởng ở kiếp này.”
Những chi tiết đó cho thấy Ashmedai trong truyền thuyết Do Thái không phải đơn giản là ác quỷ mù quáng mà là một thực thể biết trước số phận của con người, hành động theo logic riêng của mình, thậm chí đôi lúc hành xử theo một thứ công bằng mà người phàm không hiểu nổi. Câu chuyện kết thúc khi Ashmedai lợi dụng khoảnh khắc mất cảnh giác của Solomon, ném ông văng bốn trăm dặm vào sa mạc, rồi giả dạng Solomon cai trị ngai vàng một thời gian ngắn trước khi bị trục xuất.
Diện mạo và danh hiệu trong hệ thống quỷ học Trung Cổ
Khi Thiên Chúa giáo phương Tây xây dựng hệ thống phân cấp địa ngục trong các thế kỷ trung đại, Asmodeus được phong làm một trong Bảy Hoàng Tử Địa Ngục, mỗi người cai quản một trong bảy tội lỗi chết người. Asmodeus cai quản tội dâm dục.
Diện mạo của hắn được mô tả trong Ars Goetia thuộc bộ Lesser Key of Solomon thế kỷ XVII như sau: ba đầu gắn trên một thân người, một đầu như đầu trâu đực, một đầu như đầu người đàn ông phun lửa, một đầu như đầu cừu đực. Thân người nhưng chân mang móng gà trống và đuôi rắn uốn dài. Hắn cưỡi một con sư tử có cổ và cánh của rồng, tay cầm thương và lá cờ. Dưới trướng hắn là bảy mươi hai quân đoàn quỷ dữ. Hắn ban cho kẻ triệu hồi mình khả năng vô hình, có thể chỉ ra mọi kho báu ẩn giấu và tiết lộ mọi bí mật.
Điều đáng chú ý là bức tranh này gần như không liên quan gì đến Ashmedai trong Talmud hay Asmodeus trong Sách Tobit. Đây là sản phẩm của các học giả thần học và dân gian châu Âu xây dựng lên qua nhiều thế kỷ, mỗi thời đại thêm vào một chi tiết, cho đến khi nhân vật gốc bị chôn vùi dưới lớp bụi của những cải biên.
Trong Malleus Maleficarum, cuốn cẩm nang săn phù thủy tai tiếng năm 1486, Asmodeus được nhắc đến như ác quỷ của dâm dục có quyền lực mạnh nhất vào tháng Mười Một. Dictionnaire Infernal năm 1818 của Collin de Plancy bổ sung thêm rằng hắn còn cai quản các sòng bạc địa ngục và được một số học giả đồng nhất với Abaddon, thiên thần hủy diệt trong Sách Khải Huyền.
Asmodeus trong Islam và phiên bản Sakhr
Trong truyền thống Islam, Asmodeus được biết dưới cái tên Sakhr, nghĩa là “Tảng Đá,” xuất phát từ số phận bị Solomon nhốt vào một hộp đá rồi xích lại và ném xuống đáy biển. Câu chuyện trong Islam cũng xoay quanh mối xung đột giữa Sakhr và Solomon, nhưng chi tiết được xây dựng theo hướng khác, nhấn mạnh vào việc hắn thử thách vị vua tiên tri và cuối cùng bị trừng phạt.
Trong Nghìn Lẻ Một Đêm, hình ảnh Sakhr xuất hiện trong truyện Thành Phố Đồng, nơi các lữ hành khám phá một cột đá đen giữa sa mạc và tìm thấy bên trong một sinh linh khủng khiếp bị giam cầm, hai cánh lớn, bốn cánh tay, mắt như than đỏ rực, tóc như đuôi ngựa. Đây là hình ảnh xa cách rất nhiều với Ashmedai trong Talmud nhưng lại rất gần với bản năng sơ khai của con người khi hình dung về sự dữ bị nhốt chặt bên trong một thứ không thể vỡ.
Di sản trong văn hóa hiện đại
Asmodeus sống dai hơn hầu hết các nhân vật thần thoại bởi vì hắn đại diện cho một nỗi sợ hãi rất cụ thể và rất người, đó là sức mạnh của ham muốn không kiểm soát được, thứ có thể hủy hoại cả người mạnh nhất. Solomon với toàn bộ trí tuệ thiên bẩm vẫn bị Ashmedai qua mặt. Bảy người đàn ông chết trong phòng tân hôn không phải vì yếu đuối mà chỉ vì họ là vật cản của một thực thể vượt ngoài quy luật thông thường.
Trong game nhập vai Dungeons and Dragons, Asmodeus là vua của chín tầng địa ngục, nhân vật boss cuối cùng và đáng sợ nhất trong toàn bộ vũ trụ. Pathfinder xây dựng hắn là thần của giao kèo, nô lệ và kiêu ngạo, hình ảnh một ác quỷ không dùng bạo lực mà dùng hợp đồng và lời hứa làm vũ khí. Đây là cách diễn giải hiện đại thú vị nhất về Asmodeus vì nó gần với bản chất nguyên thủy của nhân vật trong Talmud hơn bất kỳ phiên bản nào khác, một thực thể không đơn giản là hung ác mà là tinh vi, biết trước, và luôn có lợi thế thông tin hơn đối phương.
