Azazel là một trong những nhân vật bí ẩn nhất trong toàn bộ thần học Abrahamic. Tên ngài xuất hiện trong Kinh Thánh, nhưng không ai chắc chắn nó có nghĩa gì. Ngài là ác quỷ, là nơi chốn, hay là con dê? Tùy theo tài liệu mà câu trả lời khác nhau.
Lần đầu tiên Azazel được nhắc đến là trong sách Lêvi chương mười sáu. Đây là nghi lễ Yom Kippur, ngày lễ Chuộc Tội của người Do Thái. Thầy tế lễ lấy hai con dê, chọn một con hiến tế cho Thiên Chúa và một con “cho Azazel”. Con dê thứ hai được thầy tế lễ đặt tay lên, đọc to tội lỗi của cả cộng đồng lên nó, rồi thả ra hoang địa. Ý nghĩa là tội lỗi được chuyển sang con dê và bị mang đi xa. Con dê đó chạy mãi vào sa mạc và không bao giờ quay lại. Đó là nguồn gốc của từ “scapegoat” trong tiếng Anh, tức người gánh tội thay cho người khác.
Vậy Azazel là ai trong nghi lễ này? Không rõ. Một số học giả nói đó là tên của vùng hoang địa nơi con dê bị thả. Một số khác nói đó là tên của một thực thể tâm linh mà con dê được gửi đến. Kinh Thánh không giải thích.
Câu trả lời rõ ràng hơn đến từ sách Enoch, một cuốn sách ngoài Kinh Thánh chính thức nhưng được nhiều cộng đồng Do Thái và Kitô giáo đầu thời kỳ coi trọng. Trong đó Azazel là một thiên thần sa ngã, thủ lĩnh của một nhóm thiên thần gọi là Watchers, tức những kẻ Canh Gác.
Chuyện xảy ra như thế này: một nhóm thiên thần nhìn xuống trần gian và thấy phụ nữ đẹp. Họ bỏ thiên đình xuống trần lấy vợ và sinh ra những đứa con khổng lồ gọi là Nephilim. Azazel là kẻ cầm đầu nhóm này. Nhưng ngài không chỉ vi phạm lệnh Thiên Chúa bằng cách lấy vợ mà còn dạy cho con người những thứ mà họ không được biết.
Ngài dạy đàn ông cách làm vũ khí, kiếm, dao, giáo, khiên. Ngài dạy phụ nữ cách trang điểm, làm đẹp, dùng đá quý, kẻ mắt. Đây là những kiến thức bị cấm vì chúng dẫn đến chiến tranh, khêu gợi và tội lỗi. Sách Enoch viết thẳng: “Toàn bộ trái đất bị hỏng vì những gì Azazel dạy. Hãy đổ lỗi mọi tội lỗi cho hắn.”
Hình phạt của Azazel nặng nề và rất cụ thể. Thiên thần Raphael nhận lệnh từ Thiên Chúa, bay xuống trái đất, tóm Azazel và trói tay chân ngài lại. Sau đó ném ngài vào một cái hố sâu trong sa mạc, phủ đá và bóng tối lên trên. Ngài bị chôn sống ở đó, chờ đến ngày phán xét cuối cùng mới được đưa ra xét xử và bị ném vào lửa đời đời.
Tên Azazel có thể dịch theo nhiều cách. Một cách phổ biến là “sức mạnh của Thiên Chúa”. Một cách khác là “con dê của Thiên Chúa”. Cách thứ ba là “kẻ bị đày đi”. Không ai biết chắc cách nào đúng vì ngữ nghĩa tiếng Hebrew cổ rất phức tạp.
Trong văn hóa hiện đại, Azazel xuất hiện nhiều trong phim, game và truyện tranh, thường được mô tả là thiên thần sa ngã cực mạnh với đôi cánh đen và quyền năng hắc ám. Hình tượng đó khá xa so với ghi chép gốc, nhưng cái lõi vẫn còn: một thiên thần chọn đứng về phía con người thay vì Thiên Chúa, dạy họ những thứ nguy hiểm, và trả giá bằng cách bị chôn vùi trong bóng tối.
