Uranos là vị thần bầu trời nguyên thủy trong thần thoại Hy Lạp, một trong những thực thể xuất hiện trước cả Zeus, Poseidon, Hades và các vị thần Olympus quen thuộc. Nếu Zeus là vua của các thần trong thời đại sau, thì Uranos thuộc về lớp thần linh cổ xưa hơn nhiều, khi vũ trụ mới bắt đầu có hình dạng. Ông không chỉ là một vị thần sống trên trời. Trong cách hiểu thần thoại, Uranos chính là bầu trời được nhân cách hóa, bao phủ lên Gaia, tức Mẹ Đất.
Theo bản kể nổi tiếng của Hesiod trong Theogony, Gaia sinh ra Uranos rồi sau đó kết hợp với ông. Từ mối quan hệ giữa Đất và Trời này, nhiều thế hệ thần linh đầu tiên ra đời. Uranos và Gaia là cha mẹ của các Titan, Cyclopes và Hecatoncheires. Các Titan gồm những cái tên rất quan trọng như Oceanus, Hyperion, Iapetus, Themis, Rhea và đặc biệt là Cronos, người sau này lật đổ Uranos. Như vậy, Uranos không chỉ là vị thần bầu trời, mà còn là tổ tiên trực tiếp của dòng thần dẫn đến Zeus và các vị thần Olympus.
Điểm đáng chú ý là Uranos không giống Zeus. Zeus có tính cách rõ ràng, có nhiều câu chuyện, có hành động, có cơn giận, có ham muốn và có các cuộc chiến. Uranos thì xa hơn, trừu tượng hơn. Ông đại diện cho tầng trời nguyên sơ, một quyền lực bao trùm hơn là một nhân vật có đời sống phong phú. Điều này cũng dễ hiểu, vì Uranos thuộc nhóm thần nguyên thủy. Những vị thần này thường không giống nhân vật trong truyện phiêu lưu, mà giống các thành phần lớn của vũ trụ: Đất, Trời, Biển, Đêm, Bóng Tối, Tình Yêu, Định Mệnh.
Bi kịch lớn nhất của Uranos nằm ở cách ông đối xử với con cái. Trong thần thoại, Uranos ghét hoặc sợ một số đứa con dị dạng của mình, đặc biệt là Cyclopes và Hecatoncheires, nên giam chúng trong lòng Gaia. Với Gaia, đây là một sự đau đớn khủng khiếp, vì các con bị nhốt ngay trong chính cơ thể bà. Không chịu nổi, Gaia tạo ra một chiếc liềm bằng đá hoặc kim loại và kêu gọi các con đứng lên chống lại cha. Hầu hết các Titan đều sợ Uranos, chỉ có Cronos dám nhận nhiệm vụ.
Khi Uranos đến với Gaia, Cronos phục kích và dùng chiếc liềm cắt bộ phận sinh dục của cha. Đây là một trong những cảnh bạo lực và quan trọng nhất thần thoại Hy Lạp, vì nó đánh dấu cuộc lật đổ đầu tiên giữa các thế hệ thần linh. Từ máu của Uranos rơi xuống đất, nhiều sinh vật mới sinh ra, trong đó có các Erinyes, tức nữ thần báo thù, các Gigantes và các Meliae. Trong một dị bản nổi tiếng, bộ phận bị cắt của Uranos rơi xuống biển, tạo ra bọt sóng, và từ đó Aphrodite ra đời. Chi tiết này giải thích vì sao nữ thần tình yêu Aphrodite lại có nguồn gốc rất cổ, gắn với biển và với một hành động bạo lực trong thời kỳ sơ khai của vũ trụ.
Sau khi bị Cronos lật đổ, Uranos gần như rút khỏi vai trò trung tâm trong thần thoại. Ông không chết theo nghĩa thông thường, vì ông vẫn là bầu trời, nhưng quyền lực cai trị vũ trụ chuyển sang Cronos và các Titan. Về sau, chính Cronos cũng bị con trai mình là Zeus lật đổ. Đây là mô-típ rất nổi bật của thần thoại Hy Lạp: thế hệ con lật đổ thế hệ cha. Uranos bị Cronos đánh bại. Cronos lại bị Zeus đánh bại. Quyền lực thần linh không đứng yên, mà luôn đi kèm nỗi sợ bị thay thế.
Uranos hấp dẫn vì ông là hình ảnh của quyền lực nguyên thủy nhưng không bền vững. Ông bao phủ thế giới, sinh ra những thế hệ thần đầu tiên, nhưng lại thất bại vì cố giam giữ chính con mình. Nếu nhìn theo hướng biểu tượng, câu chuyện Uranos và Gaia là chuyện về Đất và Trời, về sinh sản và áp bức, về việc một trật tự cũ bị phá vỡ để thế giới bước sang giai đoạn mới. Sự ra đời của các Titan, rồi sau đó là các thần Olympus, đều bắt đầu từ cú lật đổ Uranos.
Vì vậy, Uranos không phải nhân vật có nhiều cuộc phiêu lưu như Zeus hay Heracles, nhưng vai trò của ông rất lớn. Không có Uranos, sẽ không có Cronos, không có các Titan, không có chuỗi xung đột dẫn đến Zeus và trật tự Olympus. Ông là bầu trời đầu tiên, người cha đầu tiên của các thế hệ thần linh Hy Lạp, đồng thời là bài học đầu tiên trong thần thoại này: ngay cả quyền lực bao trùm cả bầu trời cũng có thể bị lật đổ nếu nó biến thành nhà tù cho chính những gì mình sinh ra.
