Trong vũ trụ quan của người Trung Hoa cổ đại, bầu trời không phải là một khoảng không vô chủ. Nó được phân chia thành năm vùng tương ứng với năm phương, và mỗi phương do một vị Thiên Đế trị vì. Đây là Ngũ Thiên Đế, hay còn gọi là Ngũ Phương Thượng Đế, một hệ thống thần linh phản ánh triết học ngũ hành và trật tự vũ trụ mà người Trung Hoa đã xây dựng từ thời thượng cổ.
Đứng ở trung tâm là Hoàng Đế Hiên Viên, vị Thiên Đế màu vàng cai quản hành Thổ. Ông là người duy nhất trong năm vị giữ vai trò phán xử tối cao, ngự tại tòa điện trên núi Côn Luân và giao bốn phương còn lại cho bốn vị đồng nghiệp. Chính Hoàng Đế cũng là nhân vật lịch sử huyền thoại nổi tiếng nhất, người đã đánh bại Xi Vưu tại Trác Lộc và được coi là thủy tổ của nền văn minh Trung Hoa.
Phương Đông thuộc về Thanh Đế, tức Thái Hạo, vị thần của màu xanh và hành Mộc. Thái Hạo mang hình dạng đầu người mình rắn, được gắn liền với mùa xuân, sự sinh sôi và sức mạnh của cây cỏ vươn lên. Trong một số văn bản cổ, ông còn được đồng nhất với Phục Hy, vị thần đã vạch ra Bát Quái và đặt nền tảng cho triết học Kinh Dịch. Cặp đôi phương Đông và mùa xuân tượng trưng cho khởi đầu, vì vậy Thái Hạo mang ý nghĩa của sự khai sinh.
Phương Nam do Xích Đế cai quản, chính là Viêm Đế Thần Nông, vị thần màu đỏ của hành Hỏa và mùa hè. Cuộc đời trần thế của ông gắn với nông nghiệp và y học, người tự mình thử hàng trăm loại thảo dược, trúng độc không biết bao nhiêu lần để tìm ra cây thuốc chữa bệnh cho dân. Sau khi thất bại trước Hoàng Đế ở Phản Tuyền, truyền thuyết cho rằng ông không chết mà rút về phương Nam, tiếp tục cai quản vùng trời ấy với thần lửa Chúc Dung đi theo phò tá.
Phương Tây là lãnh địa của Bạch Đế, tức Thiếu Hạo, thần của màu trắng và hành Kim. Thiếu Hạo cai quản mùa thu, mùa của sự tàn lụi và thu hoạch, thường được liên hệ với kim loại, vũ khí và sức mạnh chiến tranh. Ông là con trai của Hoàng Đế, một trong số ít vị trong Ngũ Thiên Đế vừa có quan hệ huyết thống vừa giữ một góc trời riêng biệt.
Cuối cùng, phương Bắc thuộc về Hắc Đế, tức Chuyên Húc, thần màu đen của hành Thủy và mùa đông. Chuyên Húc cũng là cháu nội của Hoàng Đế, người kế vị ngôi vị trần thế sau khi ông nội về trời. Ông được mô tả là người trầm tĩnh, uyên bác, có mưu lược, và sau khi mất thì cai quản phương Bắc lạnh giá, nơi nước đóng băng và vạn vật ngủ yên.
Điều thú vị là hệ thống Ngũ Thiên Đế không cố định trong suốt lịch sử. Tùy theo từng thời đại và từng văn bản, danh sách năm vị có thể thay đổi, vì các học giả mỗi thời thường đặt vị vua họ tôn sùng vào vị trí xứng đáng. Nhưng cấu trúc năm phương, năm màu, năm hành thì luôn nhất quán. Đó là cách người Trung Hoa cổ đại giải thích rằng thiên nhiên không hỗn loạn mà có trật tự, và phía sau mỗi mùa, mỗi hướng gió đều có một vị thần đứng đó trông coi.
