Trong toàn bộ Tây Du Ký, nhân vật bí ẩn nhất không phải là Phật Tổ Như Lai, không phải Ngọc Hoàng Thượng Đế, mà là vị sư phụ đầu tiên của Tôn Ngộ Không: Bồ Đề Tổ Sư. Ông xuất hiện trong những chương đầu, truyền cho Ngộ Không toàn bộ pháp lực để rồi biến mất hoàn toàn khỏi câu chuyện mà không để lại bất kỳ dấu vết nào. Gần năm thế kỷ qua, giới nghiên cứu vẫn chưa thống nhất được ông thực sự là ai.
Nội dung bài viết
Xuất thân và nơi ở
Bồ Đề Tổ Sư ẩn cư tại Tà Nguyệt Tam Tinh Động trên núi Linh Đài Phương Thốn thuộc Tây Ngưu Hạ Châu. Ngô Thừa Ân miêu tả ông là một vị Đại Giác Kim Tiên có tuổi thọ ngang trời đất, tinh thông cả Phật pháp lẫn Đạo thuật. Môn hạ của ông có vài chục người, phần lớn là những đệ tử đã theo học từ lâu.
Điều đáng chú ý là nơi ở của ông không hề xa hoa hay ẩn kín đối với người thường. Tiều phu, ngư dân bình thường đều có thể tìm đến được, và chính ông từng dạy bài thơ Mãn Đình Phương cho một người tiều phu khổ cực dưới chân núi để anh ta có thứ hát khi mệt nhọc. Một bậc cao nhân như vậy mà lại sống giản dị, chan hòa với dân thường, không màng danh vọng trong tam giới.
Quan hệ với Tôn Ngộ Không
Khi Tôn Ngộ Không còn là Mỹ Hầu Vương trên Hoa Quả Sơn, muốn đi tìm đạo trường sinh bất lão, chính một con khỉ già trong sơn trại đã gợi ý hướng đi. Điều này theo nhiều nhà nghiên cứu là sự sắp đặt ngầm của Bồ Đề Tổ Sư vì khoảng cách giữa Hoa Quả Sơn và Linh Đài Phương Thốn Sơn lên đến hàng nghìn dặm, không có lý do gì những con khỉ bình thường lại biết đến một đạo tràng ẩn cư xa xôi như vậy.
Sau nhiều năm tìm đường, Tôn Ngộ Không đến được động của Bồ Đề Tổ Sư và được nhận làm đồ đệ, được đặt tên Tôn Ngộ Không. Ông ấy cho hắn làm tạp dịch sáu bảy năm trước khi bắt đầu truyền thụ, một cách rèn luyện tính cách và sự kiên nhẫn trước khi học pháp thuật cao siêu. Khi truyền pháp, ông dùng ám hiệu gõ đầu ba cái để Ngộ Không hiểu cần đến gặp mình vào lúc nửa đêm, tránh để các đệ tử khác biết rằng hắn đang được truyền thụ bí thuật riêng.
Những gì ông truyền dạy
Bồ Đề Tổ Sư truyền cho Tôn Ngộ Không 72 phép Địa Sát biến hóa và Cân Đẩu Vân, hai tuyệt học làm nên sức mạnh nòng cốt của Tề Thiên Đại Thánh sau này. Đây là những phép thuật mang đậm dấu ấn Đạo giáo, khiến nhiều học giả thắc mắc tại sao một vị tổ sư mang danh Bồ Đề, một khái niệm của Phật giáo, lại truyền dạy Đạo thuật và đặt tên Phật tử cho đệ tử.
Sau khi Ngộ Không biểu diễn phép biến hóa trước mặt các sư huynh và bị Bồ Đề Tổ Sư trách mắng, ông đuổi hắn đi và cấm hắn tiết lộ tên sư phụ. Nếu vi phạm, hắn sẽ bị thiêu thành tro.
Những manh mối về thân phận thật sự
Có ba điểm khiến các nhà nghiên cứu không ngừng truy tìm danh tính của ông. Thứ nhất là tên núi: Linh Đài Phương Thốn Sơn khi viết tắt thành Linh Sơn trùng khớp với nơi cư ngụ của Phật Tổ Như Lai là Thiên Trúc Linh Sơn. Thứ hai là quyền năng: trong toàn bộ Tây Du Ký, chỉ có Như Lai mới có thể nắm giữ sinh tử của Tôn Ngộ Không như Bồ Đề Tổ Sư từng đe dọa. Thứ ba là sự biến mất hoàn toàn và có chủ đích sau khi hoàn thành nhiệm vụ truyền thụ.
Ba giả thuyết chính
Giả thuyết phổ biến đầu tiên cho rằng Bồ Đề Tổ Sư chính là Chuẩn Đề Đạo Nhân, một trong hai giáo chủ sáng lập Tây Phương Giáo tiền thân của Phật giáo. Trong Phong Thần Diễn Nghĩa, Chuẩn Đề Đạo Nhân và Tiếp Dẫn Đạo Nhân cùng nắm Tây phương giáo, sau này Như Lai xây dựng Phật giáo thôn tính Tây phương giáo. Theo giả thuyết này, Bồ Đề Tổ Sư chính là Chuẩn Đề sau khi Phật giáo thay thế Tây phương giáo, ẩn thân vì không còn địa vị trong trật tự mới.
Giả thuyết thứ hai được nhiều học giả nghiêng về hơn là Bồ Đề Tổ Sư chính là Thông Thiên Giáo Chủ của Triệt Giáo trong Đạo giáo, vì phong cách truyền pháp mang đậm Đạo thuật và thái độ ẩn dật khỏi trật tự Phật giáo sau khi Thiên Đình thay đổi cục diện.
Giả thuyết thứ ba cho rằng ông là Nhiên Đăng Cổ Phật, người duy nhất trong tam giới vừa tu Phật vừa tu Đạo, giải thích cho sự kết hợp bất thường giữa Phật danh và Đạo thuật trong toàn bộ quá trình dạy dỗ Tôn Ngộ Không.
Tại sao ông đuổi Tôn Ngộ Không đi
Đây là câu hỏi ẩn chứa nhiều tầng ý nghĩa hơn bề ngoài. Nhiều học giả cho rằng Bồ Đề Tổ Sư biết trước rằng Ngộ Không sau này sẽ đại náo thiên cung và bị Như Lai phong ấn, nếu ông lộ danh tính thầy của Ngộ Không sẽ bị liên lụy hoặc buộc phải can thiệp vào một kịch bản mà ông không muốn tham gia. Việc đuổi đi và cấm tiết lộ danh tính là cách ông cắt đứt mọi sợi dây ràng buộc, để Ngộ Không bước vào định mệnh của mình một mình.
Fun Facts
Cái tên Bồ Đề trong Phật giáo có nghĩa là Giác Ngộ, trong khi toàn bộ pháp thuật ông truyền lại đều là Đạo thuật. Khi Ngộ Không chứng kiến ông giảng pháp lần đầu, tác giả Ngô Thừa Ân mô tả: thiên hoa loạn trụy, địa dũng kim liên, sấm sét vang rền chín tầng trời, một cảnh tượng vượt xa cả những gì diễn ra tại Thiên Đình hay Linh Sơn thông thường. Dù chỉ xuất hiện trong vài chương đầu, Bồ Đề Tổ Sư là nhân vật duy nhất trong Tây Du Ký mà cả Thiên Đình lẫn Phật môn đều không biết đến sự tồn tại, một điều không thể xảy ra trừ khi ông cố ý che giấu và có đủ năng lực để che giấu trước tất cả.
