Trong vũ trụ quan của người Trung Hoa, mọi cõi đều có chủ. Trời do Ngọc Hoàng cai quản, đất do thiên tử trị vì, địa ngục do Thập Điện Diêm Vương phán xét. Và toàn bộ vùng nước bao la từ đại dương đến từng giếng làng, đều nằm dưới quyền của Long Vương.
Hình tượng Long Vương không bắt nguồn thuần túy từ thần thoại bản địa Trung Hoa mà có gốc rễ từ rắn thần Nāga trong Phật giáo Ấn Độ, sau đó được du nhập và Hán hóa thành một vị thần hoàn toàn mới. Thay vì hình dạng rắn thiêng, Long Vương trong thần thoại Trung Hoa mang hình người nhưng đầu rồng, mặc long bào, ngồi trên ngai ngọc trong một cung điện dưới đáy biển gọi là Long Cung. Cổng long cung làm từ mã não trong suốt, mái lợp bằng vỏ sò cầu vồng, cột khảm ngọc, lối đi dát bào ngư. Một thiên đình thu nhỏ nằm dưới đáy nước.
Quan trọng nhất trong hệ thống Long Vương là Tứ Hải Long Vương, bốn anh em cai quản bốn vùng đại dương. Đông Hải Long Vương Ngao Quảng nắm giữ vùng biển lớn nhất và quan trọng nhất, xuất hiện nhiều nhất trong các điển tích. Tây Hải Long Vương Ngao Nhuận, Nam Hải Long Vương Ngao Khâm và Bắc Hải Long Vương Ngao Thuận trấn giữ ba phương còn lại. Ngoài bốn vị này, dân gian còn tin rằng mỗi con sông, hồ ao, thác nước, thậm chí giếng làng đều có Long Vương riêng cai quản. Quy mô vùng nước càng lớn thì Long Vương càng có quyền uy.
Nhiệm vụ trọng yếu nhất của Long Vương không phải là cai quản thủy tộc mà là điều tiết mưa gió theo lệnh của Ngọc Hoàng. Mỗi khi Ngọc Hoàng phán cho vùng đất nào được mưa, Long Vương đối ứng sẽ hút nước biển phun lên trời tạo thành mây mưa đổ xuống. Đây là lý do Long Vương trong văn hóa nông nghiệp Trung Hoa có vị trí đặc biệt quan trọng. Mưa thuận gió hòa hay hạn hán lũ lụt đều liên quan trực tiếp đến ý chí của Long Vương. Khi hạn hán kéo dài, nếu cúng bái mà Long Vương vẫn chưa cho mưa, người ta sẽ mang tượng thần ra phơi nắng giữa trời, một cách tạo áp lực đặc biệt với thần linh mà không nền văn hóa nào khác nghĩ ra.
Đội quân của Long Vương cũng đặc biệt không kém: lính là tôm, tướng là cua, mãnh tướng là cá chép và rùa biển. Trong Tây Du Ký, Tôn Ngộ Không xuống Long Cung đòi vũ khí, và Đông Hải Long Vương đã trao cho hắn cây Định Hải Thần Trâm, vốn là cây kim dùng để đo mực nước biển, nặng mười ba nghìn năm trăm cân. Thứ mà cả đội quân thủy tộc không ai nhấc nổi lại trở thành thứ vũ khí nhẹ như không trong tay Tề Thiên Đại Thánh.
Tứ Hải Long Vương trong Tây Du Ký không chỉ xuất hiện như những vị thần hùng mạnh mà đôi khi còn là những nhân vật có phần éo le. Ngao Thuận, Tây Hải Long Vương, có người con trai phạm tội phá hủy ngọc châu của Ngọc Hoàng nên bị treo lên cửa trời chờ xử tử. Bồ Tát Quan Âm đi qua xin ơn, đổi án tử thành phán đứa con biến thành ngựa trắng gánh Đường Tăng đi thỉnh kinh. Con trai Long Vương thành ngựa thồ hành lý, còn cha ngồi ở Tây Hải nhìn con chịu tội mà không làm gì được. Đó là một trong những chi tiết cho thấy dù là Long Vương, quyền lực cũng có giới hạn ở chỗ Ngọc Hoàng và Phật pháp.
Ở Việt Nam, Long Vương được thờ trong nhiều chùa chiền, thường đặt ở bốn góc chánh điện, hầu hạ hai bên là lính tôm tướng cua. Hình tượng này hòa lẫn vào tín ngưỡng bản địa, vì người Việt cổ vốn đã có truyền thuyết về con Rồng cháu Tiên, về Lạc Long Quân từ biển lên, về Long Quân tặng gươm thần. Nước và rồng trong tâm thức người Việt gắn bó từ trước khi Long Vương Trung Hoa đặt chân vào.
