Trong tất cả những linh vật được thờ phụng trong văn hóa Hoa Việt, Thiềm Thừ có lẽ là nhân vật có lịch sử kỳ lạ nhất. Nó không phải thần tiên từ thuở khai thiên, không phải anh hùng được phong thần sau khi chết. Nó từng là yêu tinh hung ác, bị đánh gãy một chân, rồi từ đó mà trở thành biểu tượng của tài lộc mà hàng triệu gia đình thờ phụng.
Cái tên Thiềm Thừ trong tiếng Hán đơn giản chỉ có nghĩa là con cóc, nhưng con cóc trong thần thoại Trung Hoa không phải loài vật tầm thường. Người xưa tin rằng trong cung trăng có một con cóc ba chân trú ngụ, chính là lý do dân gian gọi mặt trăng là Thiềm Cung. Mối liên hệ giữa cóc và mặt trăng bắt nguồn từ truyền thuyết Hằng Nga. Theo một dị bản cổ, sau khi uống trộm thuốc trường sinh của phu quân là Hậu Nghệ và bay lên cung trăng, Hằng Nga bị trừng phạt biến thành cóc. Vì đã uống thuốc bất tử nên bà không chết, mà tồn tại mãi trên đó dưới hình hài loài cóc, và cái đuôi nòng nọc của quá trình hóa thân chưa hoàn tất chính là lý do thiềm thừ chỉ có ba chân thay vì bốn.
Nhưng câu chuyện được kể nhiều nhất, gắn với hình tượng thiềm thừ ngậm đồng tiền mà người ta thờ ngày nay, lại là chuyện về Lưu Hải và Kim Thiềm. Lưu Hải là đệ tử của Lã Động Tân, một trong Bát Tiên, người được cho là phát minh ra việc đúc tiền để tiện việc mua bán trong dân gian. Ông vân du thiên hạ, hàng yêu trừ ma, giúp đỡ người nghèo. Một ngày ông đụng độ Kim Thiềm, con yêu tinh tu luyện ngàn năm chuyên đi cướp vàng bạc và ức hiếp bách tính. Trong trận giao tranh, Lưu Hải dùng Thất Tinh Trận Pháp khắc chế trên lưng Kim Thiềm và thu phục được nó, nhưng trong lúc đánh nhau một chân của Kim Thiềm bị đánh gãy. Từ đó thiềm thừ chỉ còn ba chân, và bảy nốt gai trên lưng tượng trưng cho Thất Tinh trận pháp mà Lưu Hải đã khắc vào.
Điều đáng nói là Lưu Hải không giết Kim Thiềm. Thay vào đó ông giáo hóa nó, cho nó cơ hội lấy công chuộc tội. Từ một kẻ đi cướp tiền của người khác, Kim Thiềm quay sang dùng miệng nhả tiền ra để cứu giúp người nghèo. Đó là sự cải tà quy chính hiếm thấy trong thần thoại, và có lẽ chính sự hoàn lương đó mới là lý do người ta tin vào sức mạnh chiêu tài của nó: một kẻ từng biết cách lấy tiền, nay chuyên nhả tiền ra cho người khác.
Tương truyền thiềm thừ xuất hiện vào đêm trăng tròn gần nhà ai thì đó là điềm báo gia chủ sắp phát tài. Hình tượng phổ biến nhất là cóc ba chân ngồi trên thỏi vàng hoặc đống tiền, miệng ngậm một đồng tiền cổ, hai bên hông đeo xâu tiền, mắt nhìn thẳng vào trong nhà. Người ta đặt đầu cóc hướng vào nhà thay vì hướng ra ngoài vì lý do đơn giản: miệng cóc nhả tiền, mà tiền phải chảy vào trong nhà. Đây là thứ phong thủy thuần túy dựa trên logic, không phải mê tín mù quáng.
Thiềm thừ không nhận được sự tôn nghiêm như Quan Công hay Thần Tài chính thống, nhưng lại được đặt trên quầy thu ngân, bàn thờ thổ địa và góc phòng làm việc của hàng triệu gia đình Việt và Hoa trên khắp thế giới. Một con yêu tinh hoàn lương, bị gãy chân vì một trận đánh ngàn năm trước, rốt cuộc lại trở thành thứ mà người ta tin tưởng mang tiền về nhà. Không có nhiều nhân vật thần thoại nào có hành trình kỳ lạ đến vậy.
