Trong Tam Vị Nhất Thể của Hindu giáo, Brahma tạo ra vũ trụ, Shiva hủy diệt nó vào cuối mỗi chu kỳ, còn Vishnu đứng giữa và làm nhiệm vụ khó nhất: duy trì tất cả những gì đang tồn tại không sụp đổ. Đó là công việc không bao giờ có điểm dừng, vì vũ trụ không bao giờ ngừng bị đe dọa.
Tên Vishnu trong tiếng Sanskrit bắt nguồn từ gốc “vish” có nghĩa là “thấm khắp, hiện diện ở mọi nơi”. Đây không phải vị thần ngồi trên ngai vàng chờ người đến cầu khẩn. Ngài là nguyên lý bảo tồn thấm vào từng hạt vật chất trong vũ trụ, từ hành tinh đến hạt bụi, từ sinh linh vĩ đại đến con kiến nhỏ nhất. Không có gì tồn tại mà không có Vishnu hiện diện trong đó.
Hình tượng cổ điển của Vishnu là người da màu xanh lam của bầu trời vô hạn và của đại dương sâu thẳm, mặc hoàng bào vàng, ngồi hoặc nằm trên lưng rắn nghìn đầu Shesha giữa đại dương nguyên thủy. Từ rốn ngài mọc ra một đóa sen vàng và từ đó Brahma được sinh ra để tạo dựng thế giới. Bốn cánh tay ngài cầm bốn vật phẩm thiêng liêng: tù và Panchajanya tượng trưng cho âm thanh khởi nguyên OM, đĩa thần Sudarshana Chakra là vũ khí kết liễu mọi tà ác và đại diện cho bánh xe thời gian, chùy Kaumodaki biểu trưng cho tri thức và sức mạnh, và hoa sen Padma tượng trưng cho sự thuần khiết. Ngài cưỡi đại bàng thần Garuda, vị thần nhanh nhất trong tất cả các loài sinh vật, khi cần di chuyển từ thiên đình xuống trần.
Trước thời kỳ Puranic, Vishnu trong Kinh Vệ Đà chỉ là một vị thần thứ yếu đứng sau Indra và Agni. Điều nổi bật nhất về ngài trong Rigveda là hành động ba bước, Trivikrama, thần bước ba bước để đo kích thước của toàn bộ vũ trụ. Đây là nền tảng của hóa thân Vamana về sau. Nhưng qua nhiều thế kỷ, Vishnu hấp thu ngày càng nhiều truyền thống thần thoại địa phương. Những anh hùng và thần linh của các bộ tộc và vùng đất khác nhau dần được đồng nhất vào hệ thống avatar của ngài. Đó là lý do Dashavatara không phải danh sách cứng nhắc ngay từ đầu mà là một hệ thống mở liên tục được bổ sung.
Điều đặc biệt nhất của Vishnu so với các vị thần Hindu khác là ngài không chỉ hành động từ thiên đình mà sẵn sàng xuống tận cõi trần, mặc lấy hình hài giới hạn của sinh vật phàm, chịu đựng đau khổ và thất bại, để hoàn thành sứ mệnh. Khi hóa thân Rama, ngài mất vợ và sống lưu đày mười bốn năm. Khi hóa thân Krishna, ngài lớn lên trong cảnh trốn chạy và mất người thân. Vị thần bảo hộ vũ trụ không ngồi yên trên đỉnh tháp mà lội vào giữa bùn lầy của cuộc sống để kéo người khác ra.
Trong Bhagavad Gita, khi Arjuna do dự trước chiến trường Kurukshetra, Krishna tự giải thích lý do tồn tại của mình trong những câu được trích dẫn nhiều nhất trong toàn bộ văn học Hindu: mỗi khi dharma suy tàn và bất chính trỗi dậy, ngài sẽ xuất hiện, đời này qua đời khác, không một lần nào vắng mặt. Đó không phải lời hứa của một vị vua xa cách mà là cam kết của người hàng xóm luôn gõ cửa đúng lúc cần nhất.
Vishnu ngày nay được thờ phụng trong hơn mười nghìn ngôi đền khắp Ấn Độ và Đông Nam Á. Đền Tirupati ở Andhra Pradesh, nơi thờ hóa thân Venkateshwara của ngài, là nơi hành hương đông người nhất thế giới với khoảng năm mươi nghìn tín đồ đến mỗi ngày, vượt qua cả Vatican và Mecca tính theo lượng người thường ngày.
