Trong tất cả các vị thần Hindu, Yama là người duy nhất từng là người thường trước khi trở thành thần. Ngài là người đầu tiên trong lịch sử nhân loại trải qua cái chết, và chính vì hiểu rõ cái chết hơn ai hết, ngài được giao nhiệm vụ cai quản nó.
Yama là con trai của thần Mặt Trời Surya và Saranyu, sinh ra cùng người chị em sinh đôi là Yami, về sau hóa thành dòng sông Yamuna. Câu chuyện về nguồn gốc của ngài bắt đầu bằng một lời nguyền. Khi Surya đến gần vợ, Saranyu che mắt lại vì không chịu được ánh sáng chói lóa của ngài. Surya nổi giận và nguyền rủa rằng đứa con bà mang thai sẽ trở thành thần hủy diệt sinh linh. Đứa trẻ đó là Yama. Sau khi chết, Brahma phong ngài làm vua cõi âm, giao cho ngài nhiệm vụ ghi chép và phán xét toàn bộ linh hồn của nhân loại.
Hình tượng Yama trong nghệ thuật Hindu không khiến nhầm lẫn với ai khác. Ngài to lớn, da xanh đen hoặc lục thẫm, mặc áo đỏ như máu, đầu đội vương miện, cưỡi trâu đen khổng lồ. Tay ngài cầm Pasha, chiếc thòng lọng dùng để túm linh hồn người vừa chết, và Danda, gậy quyền trượng của công lý. Đứng bên cạnh ngài trong điện xét xử là Chitragupta, vị thần thư ký ghi chép mọi hành động của mỗi người trong suốt cuộc đời họ từ lúc chào đời đến lúc qua đời, không sót một điều nào.
Khi một linh hồn đến trước mặt Yama, Chitragupta mở cuốn sổ Akashic Records ra đọc. Mọi việc thiện ác đều được ghi đầy đủ. Không có chỗ cho việc biện hộ hay hối lộ. Yama không phán xét theo cảm tính hay theo ai đó can thiệp mà phán xét theo đúng những gì đã xảy ra. Ngài được gọi là Dharmaraja, Vua của Dharma, không phải vì ngài tạo ra luật mà vì ngài thực thi nó tuyệt đối công bằng. Kết quả phán xét xác định linh hồn đó sẽ được lên thiên đường hưởng phúc, đầu thai lại vào kiếp tốt hơn, hay xuống một trong hai mươi mốt tầng địa ngục Naraka chịu hình phạt tương ứng trước khi được tái sinh.
Câu chuyện nổi tiếng nhất liên quan đến Yama là của Nachiketa, cậu bé con nhà Brahmin xuống tận cõi âm gặp ngài để hỏi bí mật của sự chết và sự bất tử. Yama cố từ chối, đề nghị thưởng cho cậu mọi thứ trên đời thay vì câu trả lời. Nachiketa không nhận. Cuối cùng Yama bị lòng kiên định của cậu bé chinh phục và trao cho cậu kiến thức về Atman, về linh hồn bất tử không bao giờ thực sự chết. Câu chuyện đó là nền tảng của Katha Upanishad, một trong những văn bản triết học quan trọng nhất của Hindu giáo.
Một câu chuyện khác kể về thiếu niên Markandeya, được tiên tri sẽ chết lúc mười sáu tuổi. Khi Yama đến để lấy mạng cậu, Markandeya đang ôm lấy Shivalinga mà cầu nguyện. Sợi thòng lọng của Yama vô tình quấn cả vào Shivalinga. Shiva nổi giận xuất hiện, đẩy Yama ra và ban cho Markandeya bất tử. Đây là lần duy nhất trong thần thoại Hindu, cái chết bị đánh bại không phải vì Yama không làm đúng bổn phận mà vì ý chí của Shiva vượt qua cả quy luật tử sinh.
Trong Phật giáo, Yama được tiếp nhận và lan tỏa khắp châu Á. Diêm Vương của Trung Hoa, Enma của Nhật Bản, Yôm-ra Lùng của Thái Lan đều là những biến thể của cùng một vị thần này. Không nơi nào con người nghĩ đến cái chết mà không hình dung ra một quan tòa ngồi đó cân đo từng hành động trong cuộc đời.
