Gọi Shiva là thần hủy diệt mà không thêm gì vào đó là một sự thiếu sót lớn. Trong Tam Vị Nhất Thể Hindu, nếu Brahma tạo ra và Vishnu gìn giữ thì Shiva phá vỡ. Nhưng phá vỡ để làm gì? Để tái sinh. Không có mùa xuân nào nếu mùa đông không tàn phá. Không có hạt giống nào nảy mầm nếu lớp đất cũ không bị cày xới. Shiva không phải thần của cái chết theo nghĩa kết thúc mà là thần của sự chuyển hóa theo nghĩa không có gì mất đi, chỉ thay đổi hình thái.
Hình ảnh Shiva trong nghệ thuật Hindu là một trong những biểu tượng học phức tạp và giàu chiều sâu nhất trên thế giới. Ngài ngồi thiền trên đỉnh Kailash giữa tuyết phủ, thân bôi tro từ đám thiêu, tóc bện xoắn dài mang theo dòng sông Ganga trên đó, vầng trăng lưỡi liềm cài bên tóc, con rắn Vasuki quấn quanh cổ, con bò đực Nandi nằm trung thành phía trước, và con mắt thứ ba nhắm yên trên trán. Không ai mô tả ngài như một vị thần uy nghi trong cung điện. Ngài là đạo sĩ khổ tu cháy hết mọi dục vọng, sống ở nơi lạnh giá và cô đơn nhất trên trái đất.
Con mắt thứ ba của Shiva không phải vật trang trí. Đó là vũ khí. Khi thần Kama bắn mũi tên tình yêu vào Shiva để phá vỡ thiền định, con mắt thứ ba bật mở và tia lửa thiêu rụi Kama thành tro trong một giây. Từ đó Kama lang thang không có thể xác. Người Ấn gọi thần tình yêu là Ananga, nghĩa là vô hình hay không có thân. Shiva sau đó được vợ là Parvati cầu xin, đồng ý cho Kama hồi sinh nhưng chỉ trong tâm thức người yêu nhau, không có hình dạng vật lý. Khi con mắt thứ ba hướng ra ngoài, mọi thứ cháy. Chính vì vậy người thiền định luôn nhắm mắt: để sức mạnh hướng vào trong.
Chuyện uống độc Halahala trong trận Khuấy Biển Sữa là thời khắc vĩ đại nhất và nhân tính nhất của Shiva. Khi thứ độc tố nguyên thủy nổi lên từ đại dương đe dọa thiêu rụi cả ba cõi, không thần linh nào đủ can đảm bước ra. Shiva uống cạn nó. Parvati hoảng sợ bóp cổ ngài để độc không xuống đến ngực. Chất độc mắc kẹt ở cổ, cổ Shiva từ đó xanh lam, và ngài mang danh hiệu Nilakantha mãi về sau. Vị thần hủy diệt đã tự nhận lấy thứ có thể hủy diệt vũ trụ để bảo vệ tất cả mọi người.
Hình tượng Nataraja, Shiva vũ thần, là đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc Hindu. Ngài đứng trong một vòng lửa, một chân đạp lên Apasmara, con quỷ đại diện cho vô minh và bản ngã. Tay phải trên cầm trống Damaru phát ra âm thanh đầu tiên của vũ trụ, tay trái trên cầm ngọn lửa hủy diệt cuối cùng. Tay phải dưới giơ lên trong tư thế che chở, tay trái dưới chỉ về phía bàn chân trái đang nâng cao, biểu tượng của sự giải thoát. Toàn bộ vũ trụ trong một động tác: sáng tạo, bảo tồn, hủy diệt, giấu kín và giải thoát diễn ra đồng thời.
Năm 2004, Ấn Độ tặng cho CERN, trung tâm nghiên cứu vật lý hạt nhân lớn nhất thế giới, một tượng Nataraja bằng đồng. Nhà vật lý Fritjof Capra giải thích lựa chọn đó: vũ điệu Tandava của Shiva là ẩn dụ hoàn hảo cho vũ điệu của các hạt hạ nguyên tử, liên tục sinh ra và hủy diệt nhau trong vòng quay không ngừng của năng lượng. Triết học Hindu hai nghìn năm tuổi và vật lý hiện đại đã gặp nhau tại đây, cùng nhìn vào một sự thật: không có gì thực sự biến mất, chỉ có sự chuyển hóa không bao giờ dừng lại.
