Trong bộ máy quan liêu của âm phủ Trung Hoa, có những vị thần quyền lực như Thập Điện Diêm Vương, có những hung thần như Ngưu Đầu Mã Diện, và có một vị trông rất đáng sợ nhưng lại được người ta thờ phụng như thần tài. Đó là Bạch Vô Thường, một nửa của cặp đôi Hắc Bạch Vô Thường lừng danh trong tín ngưỡng dân gian Hoa Việt.
Hắc Bạch Vô Thường là hai sứ giả âm phủ đi theo cặp, một người toàn thân màu đen, một người toàn thân màu trắng. Họ làm việc dưới quyền Thần Thành Hoàng và Diêm Vương, chuyên phụ trách câu hồn người vừa chết dẫn đến Quỷ Môn Quan, sau đó bàn giao cho Ngưu Đầu Mã Diện áp giải vào địa phủ chịu phán xét. Một đen một trắng không phải ngẫu nhiên, đó là tượng trưng cho âm và dương, cho đêm và ngày, cho hai thái cực không thể thiếu nhau trong vũ trụ quan phương Đông.
Bạch Vô Thường khi còn sống tên là Phạm Vô Cứu, làm sai dịch ở một nha môn cùng với người bạn thân Tạ Tất An. Hai người có tình bạn sâu đậm hiếm thấy. Trong một lần cùng đi thi hành công vụ, trời đột ngột đổ mưa to gây lũ. Tạ Tất An dặn Phạm Vô Cứu đứng đợi dưới chân cầu rồi đi mượn ô. Phạm Vô Cứu người thấp bé, nước dâng nhanh hơn tưởng, không kịp thoát khỏi chân cầu mà chết đuối. Khi Tạ Tất An cầm ô quay lại, thấy bạn đã chết, quá đau thương liền treo cổ chết ngay tại chỗ vì không chịu được nỗi mất mát. Đó là lý do hình tượng Bạch Vô Thường thường lè lưỡi dài ra, tái hiện lại cái chết của ông.
Ngọc Hoàng cảm động trước nghĩa khí đó mà phong cả hai thành thần tướng, tiếp tục đi bên nhau dưới âm phủ. Nếu tên Tạ Tất An có nghĩa là tạ ơn thần linh tất được bình an, thì Phạm Vô Cứu lại mang nghĩa kẻ phạm tội không thể được tha. Hai cái tên như hai mặt của một nguyên tắc: người thiện được che chở, kẻ ác không có đường thoát.
Hắc Vô Thường mặt đen mũ đen, trên mũ ghi “Thiện ác phân minh”, tay cầm xích sắt, chuyên bắt ác quỷ và linh hồn những kẻ gây hại cho dương gian. Bạch Vô Thường thì cao gầy lêu nghêu, mặt trắng toát, tay cầm ô và quạt lông, tính khí khoan hòa hơn nhiều. Điểm đặc biệt là trên mũ của Bạch Vô Thường có ghi bốn chữ “Nhất Kiến Sinh Tài”, nghĩa là gặp mặt là sinh tiền tài. Đây là lý do dân gian gắn ông với vận may và tài lộc, một điều nghe có vẻ nghịch lý khi ta nói đến một vị thần chuyên đi bắt hồn người chết.
Nhưng nghịch lý đó lại hoàn toàn hợp lý trong tư duy dân gian. Bạch Vô Thường không lấy mạng người sống, chỉ dẫn đường cho những ai đã đến số. Với người thiện lương, gặp ông không phải điềm xấu mà là sự tiếp đón bình an ở trạm cuối cuộc đời. Hơn nữa câu “nhất kiến sinh tài” phản ánh quan niệm rằng tài lộc và phúc phần gắn liền với nhân quả, người sống đúng đạo thì tự nhiên được hưởng lộc. Vì vậy ở Đài Loan và Phúc Kiến, nhiều người thờ Bạch Vô Thường như thần tài, xin lộc và bình an cho gia đình.
Cặp đôi Hắc Bạch Vô Thường tuần tra đêm khuya, ghi chép hành vi người đời, bắt những linh hồn đến số hoặc những ác quỷ quấy nhiễu dương gian. Chức quan nhỏ bé trong hệ thống địa phủ, nhưng là những khuôn mặt đầu tiên mà một linh hồn vừa lìa thân xác nhìn thấy. Có lẽ vì vậy mà họ được nhớ nhiều hơn bất cứ vị quan âm phủ nào khác.
