Jack-o’-Lantern ngày nay thường được hiểu đơn giản là quả bí ngô được khoét mặt ma rồi đặt nến bên trong vào dịp Halloween. Nhưng nếu chỉ nhìn nó như một món đồ trang trí, ta sẽ bỏ qua phần gốc khá rùng rợn của biểu tượng này. Trước khi trở thành hình ảnh vui nhộn trong lễ hội hóa trang, Jack-o’-Lantern từng gắn với truyền thuyết về một linh hồn bị mắc kẹt: không được lên thiên đường, cũng không được xuống địa ngục, chỉ có thể cầm một ngọn đèn nhỏ lang thang mãi trong bóng tối.
Nguồn gốc nổi tiếng nhất của Jack-o’-Lantern đến từ truyện dân gian Ireland về một người đàn ông tên Stingy Jack, thường được hiểu là “Jack keo kiệt” hoặc “Jack bủn xỉn”. Jack là kẻ ranh mãnh, thích lừa gạt và không sống tử tế. Trong truyền thuyết, hắn nhiều lần đánh lừa Quỷ dữ. Có phiên bản kể rằng Jack dụ Quỷ biến thành đồng xu để trả tiền rượu, rồi nhanh tay bỏ đồng xu vào túi cạnh một cây thánh giá bạc khiến Quỷ không thể trở lại hình dạng ban đầu. Có phiên bản khác kể Jack lừa Quỷ leo lên cây rồi khắc dấu thánh giá lên thân cây, khiến Quỷ bị mắc kẹt trên đó.
Điểm đáng chú ý là Jack không đánh bại Quỷ bằng sức mạnh, mà bằng mẹo vặt. Hắn không phải anh hùng, cũng không phải người chính nghĩa. Hắn chỉ là một kẻ láu cá muốn thoát khỏi hậu quả. Sau mỗi lần lừa được Quỷ, Jack đều bắt Quỷ hứa sẽ không lấy linh hồn mình. Nghe qua thì tưởng thông minh, nhưng đó lại là cái bẫy Jack tự đào cho chính mình. Khi Jack chết, thiên đường không nhận hắn vì cuộc đời quá tệ. Nhưng địa ngục cũng không nhận, vì Quỷ đã hứa không lấy linh hồn hắn. Kết quả là Jack bị đẩy ra khỏi cả hai nơi.
Theo truyền thuyết, Quỷ ném cho Jack một hòn than đang cháy để soi đường trong bóng tối. Jack đặt hòn than đó vào một củ cải rỗng ruột, tạo thành chiếc đèn của riêng mình. Từ đó, hắn trở thành “Jack of the Lantern”, tức Jack với chiếc đèn, rồi dần được gọi là Jack-o’-Lantern. Đây là phần thú vị nhất của biểu tượng này: ban đầu Jack-o’-Lantern không phải quả bí ngô, mà là hình ảnh một linh hồn lang thang cầm chiếc đèn trong đêm.
Trước khi bí ngô trở nên phổ biến, người Ireland và một số vùng ở Anh, Scotland thường khoét củ cải, củ cải đường hoặc các loại rau củ lớn để làm đèn. Những chiếc đèn này có khuôn mặt méo mó, đáng sợ, được đặt ở cửa nhà hoặc cửa sổ để xua đuổi linh hồn xấu. So với bí ngô Halloween hiện đại, những chiếc đèn củ cải cổ trông ghê hơn nhiều. Củ cải nhỏ, cứng, bề mặt nhăn nheo, khi khoét mắt mũi rồi đặt ánh sáng bên trong sẽ tạo cảm giác giống một cái đầu khô quắt hơn là đồ trang trí.
Khi người Ireland di cư sang Mỹ, truyền thống này thay đổi. Ở Mỹ, bí ngô dễ tìm hơn, to hơn và mềm hơn củ cải, nên việc khoét mặt trở nên thuận tiện hơn rất nhiều. Từ đó, quả bí ngô phát sáng dần thay thế củ cải và trở thành biểu tượng Halloween quen thuộc. Điều này giải thích vì sao nhiều người tưởng Jack-o’-Lantern vốn sinh ra từ văn hóa Mỹ, trong khi phần gốc của nó lại đến từ truyền thuyết Ireland và các tập tục cổ liên quan đến đêm Halloween.
Jack-o’-Lantern hấp dẫn vì nó đứng giữa hai thế giới: vừa là đồ vật, vừa là dấu vết của một linh hồn bị nguyền rủa. Nó không phải quái vật có thân xác như ma cà rồng hay người sói, nhưng lại mang ý nghĩa rất rõ về cái chết, sự trừng phạt và nỗi sợ bóng tối. Một khuôn mặt phát sáng ngoài hiên nhà có thể trông vui mắt trong lễ hội, nhưng nếu đặt nó trở lại bối cảnh xưa, đó là một lời nhắc rằng đêm Halloween từng được xem là thời điểm ranh giới giữa người sống và người chết trở nên mong manh.
Ngày nay, Jack-o’-Lantern đã được làm mềm đi rất nhiều. Nó xuất hiện trong phim hoạt hình, đồ chơi, bánh kẹo, công viên giải trí và những bữa tiệc hóa trang. Nhưng phần lõi của nó vẫn khá u ám: một kẻ lừa lọc đến mức không nơi nào nhận, phải cầm ánh lửa nhỏ đi mãi trong đêm. Có lẽ vì vậy mà biểu tượng này sống lâu. Jack-o’-Lantern không chỉ là quả bí ngô cười nhăn nhở, mà là câu chuyện về một người tưởng mình khôn hơn cả Quỷ dữ, cuối cùng lại bị chính sự khôn lỏi đó biến thành linh hồn không có chỗ về.
