Incubus là một loại quỷ nam trong truyền thuyết châu Âu, thường xuất hiện vào ban đêm để quấy nhiễu phụ nữ khi họ đang ngủ. Nếu Succubus là quỷ nữ chuyên quyến rũ đàn ông, thì Incubus được xem là phiên bản nam giới của cùng một nỗi sợ: một thế lực vô hình lẻn vào giấc ngủ, khiến nạn nhân vừa hoảng loạn vừa bất lực. Đây không phải kiểu quái vật lao ra từ rừng sâu hay lâu đài bỏ hoang. Incubus đáng sợ vì nó xuất hiện ở nơi con người tưởng là an toàn nhất: chiếc giường của mình.
Trong các ghi chép dân gian và niềm tin thời trung cổ, Incubus thường được mô tả là một ác linh hoặc quỷ dữ có khả năng đè lên người đang ngủ. Nạn nhân có thể cảm thấy nặng ngực, khó thở, tỉnh mà không cử động được, thậm chí có cảm giác có một sinh vật đang ở rất gần mình. Vì vậy, hình tượng Incubus có liên hệ rõ với hiện tượng mà ngày nay ta gọi là bóng đè. Trước khi khoa học về giấc ngủ phát triển, những trải nghiệm như tỉnh dậy giữa đêm nhưng không thể nhúc nhích rất dễ bị giải thích thành ma quỷ. Incubus chính là một trong những cách người châu Âu xưa gọi tên nỗi sợ đó.
Điểm khiến Incubus khác với nhiều quỷ bóng đè khác là yếu tố dục vọng. Nó không chỉ gây ác mộng hay làm người ta nghẹt thở, mà còn bị tin là tìm cách tiếp cận phụ nữ trong giấc ngủ. Trong tư duy tôn giáo thời trung cổ, điều này rất đáng sợ vì nó gắn với tội lỗi, sự ô uế và sự can thiệp của ma quỷ vào thân xác con người. Người xưa từng tin rằng nếu một phụ nữ bị Incubus quấy nhiễu, hậu quả có thể dẫn đến việc sinh ra những đứa trẻ bất thường, phù thủy hoặc sinh vật mang dòng máu quỷ. Đây cũng là lý do Incubus thường được nhắc cùng Cambion, tức đứa con lai giữa người và quỷ.
Một chi tiết thú vị là Incubus không phải lúc nào cũng được tưởng tượng như một con quỷ xấu xí. Trong nhiều câu chuyện, nó có thể mang vẻ ngoài quyến rũ, lịch thiệp hoặc giống một người đàn ông bình thường. Chính điều này làm hình tượng Incubus nguy hiểm hơn. Nó không chỉ đại diện cho nỗi sợ bị tấn công, mà còn đại diện cho nỗi sợ bị lừa, bị mê hoặc và mất kiểm soát trước những ham muốn bị cấm đoán. Với xã hội trung cổ vốn đặt nặng đạo đức tôn giáo, Incubus trở thành một lời giải thích tiện lợi cho những giấc mơ nhạy cảm, những trải nghiệm khó nói hoặc những sự kiện mà con người không muốn nhận trách nhiệm trực tiếp.
Incubus cũng có một vị trí khá đặc biệt trong nghệ thuật. Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất liên quan đến dạng quỷ này là bức tranh “The Nightmare” của họa sĩ Henry Fuseli. Trong tranh, một người phụ nữ nằm bất động trên giường, còn một sinh vật nhỏ kỳ quái ngồi trên ngực cô. Phía sau là đầu một con ngựa ló ra trong bóng tối. Bức tranh này trở thành biểu tượng kinh điển của ác mộng, bóng đè và nỗi sợ ban đêm. Nó cho thấy Incubus không cần xuất hiện như một con quái vật khổng lồ. Chỉ cần một sinh vật nhỏ ngồi trên ngực người ngủ cũng đủ tạo ra cảm giác ngột ngạt.
Về mặt biểu tượng, Incubus là một quái vật rất đáng chú ý vì nó nằm giữa ba lớp nỗi sợ: sợ ác mộng, sợ thân xác bị xâm phạm và sợ những ham muốn bị xem là tội lỗi. Nó không chỉ là quỷ trong truyện kể, mà còn là cách con người thời xưa giải thích những hiện tượng khó hiểu liên quan đến giấc ngủ và bản năng. Khi một người gặp bóng đè, họ cảm thấy mình tỉnh táo nhưng không thể phản kháng. Khi một xã hội không có ngôn ngữ khoa học để nói về điều đó, họ tạo ra một sinh vật như Incubus.
Ngày nay, Incubus thường xuất hiện trong tiểu thuyết, game, phim kinh dị và các tác phẩm fantasy như một loại quỷ quyến rũ hoặc quỷ ác mộng. Tuy nhiên, phiên bản dân gian của nó đáng sợ hơn ở chỗ rất gần với trải nghiệm thật. Nhiều người chưa từng thấy ma cà rồng hay người sói, nhưng cảm giác tỉnh dậy lúc nửa đêm, nặng ngực, không cử động được thì rất nhiều người từng nghe hoặc từng gặp. Vì vậy, Incubus tồn tại lâu không chỉ vì yếu tố quỷ dữ, mà vì nó chạm vào một nỗi sợ rất đời: có thứ gì đó bước vào giấc ngủ của ta, trong lúc ta không thể chống lại.
