Trong lịch sử và truyền thuyết Nhật Bản, rất ít nhân vật mang vẻ đẹp mê hoặc và đáng sợ như Tamamo no Mae. Bà được xem là một trong Tam Đại Yêu Quái nổi tiếng nhất Nhật Bản, bên cạnh Otakemaru và Shuten-dōji. Nhưng điều khiến Tamamo no Mae trở nên đặc biệt không nằm ở sức mạnh hủy diệt trực diện, mà ở trí tuệ, sự quyến rũ và khả năng thao túng con người đến mức khiến cả triều đình sụp đổ từ bên trong. Sau lớp vỏ của một mỹ nhân hoàn hảo là thực thể hồ ly cửu vĩ cổ xưa mang theo tai họa và hỗn loạn.
Theo truyền thuyết, Tamamo no Mae xuất hiện vào cuối thời Heian dưới hình dạng một thiếu nữ sở hữu nhan sắc tuyệt mỹ và trí tuệ phi thường. Bà bước vào triều đình của Thiên hoàng Konoe và nhanh chóng trở thành người phụ nữ được sủng ái nhất. Điều kỳ lạ là Tamamo no Mae gần như hoàn hảo về mọi mặt. Bà thông thạo thơ ca, âm nhạc, triết học và có kiến thức vượt xa người thường. Thậm chí tương truyền rằng quần áo của bà luôn tỏa ra hương thơm tự nhiên và gương mặt chưa từng già đi dù thời gian trôi qua. Chính sự hoàn mỹ đến mức phi lý ấy lại khiến nhiều người bắt đầu nghi ngờ.
Không lâu sau khi Tamamo no Mae được sủng ái, Thiên hoàng Konoe đột ngột lâm bệnh nặng mà không ai chữa được. Triều đình rơi vào hoang mang cho tới khi một Âm Dương Sư nổi tiếng phát hiện nguồn gốc tai họa đến từ chính người phụ nữ bí ẩn kia. Theo lời tiên tri, Tamamo no Mae thực chất là hồ ly cửu vĩ đã sống hàng nghìn năm, chuyên dùng sắc đẹp và ma thuật để thao túng các bậc quân vương. Khi thân phận bị bại lộ, bà lập tức biến mất khỏi kinh thành và chạy tới vùng đồng bằng Nasu.
Tại đây diễn ra cuộc truy đuổi nổi tiếng nhất trong truyền thuyết Nhật Bản. Triều đình cử những chiến binh mạnh nhất đi săn lùng hồ ly cửu vĩ. Sau trận chiến dữ dội, Tamamo no Mae cuối cùng bị tiêu diệt. Nhưng ngay cả khi chết, oán khí của bà vẫn không biến mất. Linh hồn hồ ly hóa thành Sessho-seki – “Sát Sinh Thạch”, tảng đá bị nguyền rủa có thể giết chết bất kỳ sinh vật nào đến gần. Người Nhật cổ tin rằng hơi độc và tà khí từ Sessho-seki chính là tàn dư sức mạnh của Tamamo no Mae còn sót lại.
Điều khiến Tamamo no Mae trở nên đặc biệt là truyền thuyết về bà không chỉ tồn tại ở Nhật Bản. Nhiều câu chuyện cho rằng hồ ly cửu vĩ này từng xuất hiện tại Trung Quốc dưới danh tính Đát Kỷ – mỹ nhân khiến nhà Thương sụp đổ, rồi tiếp tục sang Ấn Độ trước khi đến Nhật Bản. Dù các dị bản khác nhau, điểm chung vẫn là hình tượng hồ ly dùng sắc đẹp để thao túng quyền lực và mang đến diệt vong cho cả một triều đại. Chính điều này khiến Tamamo no Mae không đơn giản là yokai, mà giống hiện thân của cám dỗ và sự hủy diệt ẩn sau vẻ đẹp hoàn mỹ.
Trong văn hóa đại chúng hiện đại, Tamamo no Mae xuất hiện dày đặc trong anime, manga và game với hình tượng hồ ly quyến rũ nhưng cực kỳ nguy hiểm. Có phiên bản xây dựng bà như phản diện tà ác, nhưng cũng có nơi khai thác Tamamo như nhân vật bi kịch, cô độc sau hàng ngàn năm tồn tại. Dù được biến tấu thế nào, điểm cốt lõi của nhân vật vẫn luôn là sức hút chết người khiến con người vừa mê đắm vừa sợ hãi.
Có lẽ điều đáng sợ nhất về Tamamo no Mae không phải sức mạnh hay ma thuật, mà là việc bà gần như không cần dùng bạo lực để hủy diệt mọi thứ. Chỉ bằng lời nói, vẻ đẹp và khả năng thao túng lòng người, hồ ly cửu vĩ ấy đã khiến cả một triều đình chìm trong hỗn loạn. Và đó cũng là lý do vì sao sau hàng trăm năm, Tamamo no Mae vẫn được xem là một trong những yêu quái nguy hiểm và ám ảnh nhất của thần thoại Nhật Bản.
