Set là con trai của Geb và Nut, anh em ruột với Osiris, Isis và Nephthys. Ngài là thần của sa mạc, bão cát, hỗn loạn và những vùng đất xa lạ bên ngoài biên giới Ai Cập. Người ta thường gọi ngài là ác thần, kẻ phản diện, kẻ giết người anh lành thiện. Điều đó không sai. Nhưng cũng không hoàn toàn đúng.
Hình dạng của Set là thứ kỳ lạ nhất trong toàn bộ thần điện Ai Cập. Các vị thần khác đều mang đầu của những con vật có thật, chim ưng, bò, mèo, cá sấu. Riêng Set mang đầu của một con vật không ai xác định được. Người ta gọi nó là “con vật của Set”, một con vật giả tưởng với mõm dài cong lên, tai vuông thẳng đứng và đuôi chẻ đôi. Không có con vật nào trên thế giới trông như vậy. Một số học giả cho rằng đó là con lừa hoang, số khác đề xuất là con đất, số khác nữa nói đó là sự kết hợp của nhiều loài. Không ai chắc. Và sự bí ẩn đó rất hợp với bản chất của Set, vị thần của những thứ không thể phân loại và không thể kiểm soát.
Trong thời kỳ đầu của lịch sử Ai Cập, Set không phải ác thần. Ngài là thần bảo hộ của Thượng Ai Cập, được Pharaoh tôn kính ngang với Horus. Nhiều Pharaoh mang tên Set trong danh hiệu của mình, như Seti I và Seti II. Đây là điều không ai làm với một ác thần thật sự. Ramses II thậm chí dựng tượng Set tại cổng thành của mình và cúng tế ngài.
Vậy thì tại sao Set trở thành kẻ phản diện?
Câu chuyện giết Osiris được kể đi kể lại và mỗi lần kể thêm chi tiết, Set ngày càng bị vẽ xấu hơn. Nhưng quan trọng hơn, lịch sử chính trị Ai Cập đã ảnh hưởng đến hình tượng của ngài. Set là thần của vùng đất sa mạc và của người nước ngoài. Khi Ai Cập bị người Hyksos chinh phục vào khoảng năm 1650 trước Công nguyên, người Hyksos thờ Set dưới tên Sutekh và dựng ngài làm thần chính của họ. Sau khi người Ai Cập đuổi được người Hyksos đi, họ bắt đầu gắn Set với kẻ xâm lăng và kẻ thù. Hình tượng Set dần dần trở nên tối tăm hơn theo từng thế kỷ.
Nhưng dù bị demonize, người Ai Cập không bao giờ hoàn toàn từ bỏ Set. Lý do là ngài cần thiết cho sự tồn tại của vũ trụ. Mỗi đêm khi con thuyền Mặt Trời của Ra đi qua cõi âm phủ và bị Apophis tấn công, chính Set là người đứng ở mũi thuyền, cầm ngọn giáo đâm vào thân con rắn hỗn mang. Không có Set, Apophis sẽ nuốt Mặt Trời và thế giới sẽ kết thúc trong bóng tối vĩnh cửu. Kẻ đã giết Osiris lại là người duy nhất đủ mạnh và đủ hung hãn để giữ cho ánh sáng tồn tại mỗi ngày.
Đây là điều mà thần thoại Ai Cập hiểu rõ hơn nhiều nền thần thoại khác: không phải tất cả quyền lực hỗn loạn đều có thể bị tiêu diệt, và đôi khi thứ bạo liệt nhất lại là thứ cần thiết nhất để bảo vệ trật tự. Set không phải ác thần theo nghĩa tuyệt đối. Ngài là sức mạnh nguyên thủy đứng bên ngoài mọi quy tắc, và đó vừa là nguy hiểm vừa là sức mạnh không thể thiếu.
