Trong toàn bộ lịch sử của Arda, thế giới mà Tolkien dày công xây dựng suốt hàng chục năm, không có sinh vật nào mang sức hủy diệt thuần túy lớn hơn Ancalagon the Black. Không phải Smaug với ngọn lửa thiêu rụi Vương quốc Laketown. Không phải Glaurung, cha đẻ của tất cả các loài rồng. Ancalagon là con rồng mà ngay cả khi đã chết, xác của nó khi rơi xuống vẫn đủ sức nghiền nát ba đỉnh núi lửa của Thangorodrim.
Morgoth tạo ra Ancalagon trong bóng tối của Angband, nung đúc nó trong suốt Đệ Nhất Kỷ nguyên như một vũ khí tối thượng giấu đợi thời cơ. Đây là con rồng đầu tiên có cánh trong lịch sử Arda, và Morgoth đã rót vào nó không chỉ lửa và sức mạnh mà còn một phần bản chất tối tăm của chính mình. Ancalagon không chỉ là sinh vật, nó là tuyên ngôn chiến tranh của Morgoth gửi đến Valar.
Thời điểm Ancalagon xuất hiện là giai đoạn cuối của Chiến Tranh Thịnh Nộ, cuộc đại chiến kết thúc Đệ Nhất Kỷ nguyên. Quân đội Valar đang thắng thế, đội quân Balrog và binh lính của Morgoth gần như bị tiêu diệt hoàn toàn. Morgoth không dám tự mình ra trận, nhưng ngài mở cửa Angband lần cuối và thả ra thứ mà ngài đã giấu cả nghìn năm. Đàn rồng có cánh ào ra như một đám mây đen phủ kín bầu trời, mà Ancalagon dẫn đầu. Sách Silmarillion mô tả chúng đến cùng sấm sét và bão lửa, và đội quân Valar vốn đang trên đà chiến thắng bỗng nhiên bị đẩy lùi. Một con rồng đủ sức đảo ngược cả một trận chiến quy mô thiên địa.
Tolkien không bao giờ ghi lại kích thước chính xác của Ancalagon. Đó là một quyết định có chủ đích. Ông muốn người đọc tự cảm nhận sự khổng lồ thay vì bị giới hạn bởi những con số. Manh mối duy nhất để suy luận về tầm vóc của nó nằm ở hậu quả sau cái chết: khi Ancalagon bị đánh bại và rơi xuống từ bầu trời, xác nó đè lên ba đỉnh của Thangorodrim và nghiền vỡ chúng. Thangorodrim là dãy núi lửa khổng lồ do chính Morgoth dựng lên để bảo vệ Angband, cao đến mức được mô tả là che khuất cả bầu trời. Một con sinh vật mà xác của nó đủ sức phá vỡ cả dãy núi đó khi rơi xuống thì không có thước đo nào của con người đủ để diễn tả.
Kẻ hạ được Ancalagon là Eärendil, người thủy thủ nửa Tiên nửa Người, đang lái con thuyền Vingilot được Valar phù phép bay trên bầu trời. Trận chiến kéo dài cả ngày lẫn đêm, với đại bàng Thorondor và toàn bộ loài chim thần thánh của thiên đình làm hậu thuẫn. Đây không phải một trận đánh của cá nhân mà là một cuộc hội chiến trên không, và Ancalagon là mục tiêu duy nhất của toàn bộ nỗ lực đó. Khi Eärendil cuối cùng hạ được nó ngay trước bình minh, cái chết của nó là tiếng chuông báo hiệu kết thúc hoàn toàn của Đệ Nhất Kỷ nguyên.
So sánh Ancalagon với Smaug là câu hỏi mà cộng đồng người hâm mộ Tolkien tranh luận mãi không dứt. Smaug đủ sức thiêu rụi cả một thành phố và chịu được hầu hết mọi loại vũ khí, nhưng Smaug là sinh vật của Đệ Tam Kỷ nguyên, một thế giới đã suy yếu rất nhiều so với Đệ Nhất. Trong kỷ nguyên của Ancalagon, Valar còn hiện diện trực tiếp, Balrog còn đầy đủ, và mọi thứ đều vận hành ở một cấp độ quyền năng cao hơn nhiều. Đặt Smaug vào Đệ Nhất Kỷ nguyên, con rồng đó có lẽ sẽ không được liệt kê vào hàng đáng chú ý.
Ancalagon xuất hiện chưa đầy một trang trong Silmarillion. Không có lời thoại, không có tính cách, không có câu chuyện cá nhân. Chỉ có hành động và hậu quả. Đó là cách Tolkien viết về những thứ vượt qua ngưỡng mà ngôn ngữ có thể diễn đạt đầy đủ.
