Trụ Vương là ai? Hôn quân cuối cùng của nhà Thương và bí ẩn lịch sử ngàn năm
Ít có nhân vật nào trong lịch sử Trung Hoa bị phán xét một chiều triệt để như Trụ Vương. Hàng nghìn năm qua, cái tên Trụ Vương đồng nghĩa với bạo chúa, dâm loạn và diệt vong. Nhưng đằng sau lớp bụi lịch sử do người chiến thắng viết lên, có một sự thật phức tạp hơn nhiều: ông từng là một vị vua tài năng trước khi trở thành biểu tượng của sự sụp đổ.
Nội dung bài viết
Trong lịch sử
Trụ Vương tên thật là Tử Thụ, còn gọi là Đế Tân, là vị quân vương thứ 28 và cũng là cuối cùng của nhà Thương, triều đại tồn tại hơn 600 năm trước khi bị nhà Chu lật đổ vào khoảng năm 1046 TCN.
Điều đáng chú ý là “Trụ Vương” không phải tên gọi ban đầu mà là danh hiệu bôi nhọ do Chu Vũ Vương đặt ra sau khi chiến thắng, có nghĩa là “tàn bạo gian ác”. Đây là thủ thuật chính trị kinh điển: người chiến thắng luôn cần xây dựng hình ảnh kẻ thua cuộc thật xấu xa để biện minh cho cuộc thay triều đổi đại.
Sử ký của Tư Mã Thiên ghi lại rằng Trụ Vương trong những năm đầu trị vì là người có khả năng vượt xa người bình thường, nhanh trí, thông minh đến mức giành thắng tất cả các cuộc tranh luận, lại có thể tay không đuổi săn dã thú. Sách Tuân Tử cũng ghi nhận ông từ nhỏ nổi tiếng tuấn kiệt, là anh hùng đương thời. Ông mở rộng lãnh thổ nhà Thương, thu phục nhiều bộ lạc xung quanh bao gồm tộc Đông Di phía đông, là những thành tựu quân sự đáng kể.
Lý do ông được chọn làm người kế vị dù là con út cũng vì sức mạnh phi thường: tương truyền ông từng tay không nhổ cả cột đình, điều mà hai người anh trưởng không làm được.
Sự sụp đổ trong lịch sử
Về sau Trụ Vương sa vào lối sống xa hoa và tàn bạo. Ông cho xây Lộc Đài tốn kém vô kể, lập Nhục Lâm Tửu Trì là vườn thịt ao rượu để hưởng lạc thâu đêm, và phát minh ra các hình cụ tra tấn tàn độc như Bào Lạc tức cột đồng nung đỏ ép người vô tội ôm. Người chú ruột là Tỷ Can can gián bị ông ra lệnh moi tim để “xem trái tim nhà hiền triết trông như thế nào”. Người anh là Vi Tử khuyên can cũng bị quở trách.
Những hành vi này đẩy chư hầu và tướng lĩnh lần lượt xa lánh. Khi Chu Vũ Vương Cơ Phát tập hợp 800 chư hầu tiến đánh, quân nhà Thương dù đông nhưng binh lính không có chí chiến đấu cho bạo chúa, tan rã nhanh chóng. Trụ Vương co về Triều Ca, leo lên Lộc Đài mặc áo dát ngọc và tự thiêu mà chết, kết thúc 28 đời cơ nghiệp nhà Thương.
Trong Phong Thần Diễn Nghĩa
Hứa Trọng Lâm xây dựng Trụ Vương thành nhân vật trung tâm đẩy câu chuyện về phía thảm kịch, nhưng theo một góc nhìn đặc biệt: ông không hoàn toàn tự nguyện trở nên ác, mà phần lớn là nạn nhân của thiên mệnh và sự mê hoặc của yêu quái.
Câu chuyện bắt đầu khi Trụ Vương đến đền thờ Nữ Oa dâng hương, bị mê hồn trước tượng của bà và đề thơ tán tỉnh. Nữ Oa nổi giận muốn trừng phạt ngay nhưng nhìn thấy hai đạo hào quang từ người hai hoàng tử Ân Giao và Ân Hồng cản lại, biết khí số nhà Thương còn hơn hai mươi năm. Bà bèn sai ba yêu quái từ mộ Hoàng Đế là hồ ly tinh ngàn năm, chim trĩ chín đầu và đàn tỳ bà đá ngọc vào phá hoại cung cấm, với điều kiện không được tàn hại bá tánh.
Hồ ly tinh nhập xác Đát Kỷ, một cô gái bình thường con gái Tô Hộ đang trên đường vào cung. Từ đó Trụ Vương dưới ảnh hưởng của Đát Kỷ giả dần dần bỏ bê triều chính, trở nên hung tàn, giết hàng loạt trung thần, phá vỡ mọi mối quan hệ thân tình với con cái và tướng sĩ.
Những tội ác trong truyện và ý nghĩa
Phong Thần Diễn Nghĩa liệt kê một loạt tội ác mang tính biểu tượng gắn với Trụ Vương. Ông giết Khương Hoàng Hậu, cắt đứt tình phụ tử với hai hoàng tử, giết Tỷ Can và moi tim, giam Tây Bá Hầu Cơ Xương bảy năm, ra lệnh xử tử Bá Ấp Khảo rồi đồng ý để thịt con trai đó làm bánh dâng cho cha. Mỗi tội ác là một bước đẩy thêm chư hầu và thần tiên về phía đối lập.
Tuy nhiên Phong Thần Diễn Nghĩa không đơn thuần chỉ lên án Trụ Vương. Hứa Trọng Lâm ẩn chứa một triết lý sâu hơn: nhà Thương sụp đổ là thiên mệnh không thể tránh, và Trụ Vương chỉ là người được số phận chọn để đẩy sự việc đến đúng hướng đã định sẵn. Dù ông có tài năng đến đâu cũng không thể thoát khỏi vai diễn mà thiên đình đã an bài.
Cái chết và được phong thần
Sau khi thất bại trước quân Chu trong trận Mục Dã, Trụ Vương mặc giáp ra trận một lần cuối, đơn thân chiến đấu với các tướng địch và không hề kém cỏi về sức mạnh thể chất. Nhưng một mình không thể địch muôn người, ông thua trận, lui về Triều Ca và tự thiêu trên Lộc Đài.
Điều gây ngạc nhiên nhất trong toàn bộ Phong Thần Diễn Nghĩa là sau khi Khương Tử Nha đứng ra phong thần, Trụ Vương không bị đày xuống địa ngục mà được phong làm Thiên Hỉ Tinh Quan, thần cai quản sao Phá Quân chuyên trông nom các việc tế lễ và hôn nhân. Đây là điểm khiến người đọc thắc mắc nhiều nhất, nhưng cũng phản ánh quan điểm của tác giả: mọi thứ đều theo thiên mệnh, kể cả Trụ Vương cũng chỉ là người thực hiện vai trò trong một kịch bản lớn hơn.
Góc nhìn từ lịch sử hiện đại
Nhiều học giả hiện đại cho rằng hình tượng Trụ Vương trong văn hóa truyền thống đã bị phóng đại quá mức. Những tội ác nổi tiếng như Bào Lạc, Nhục Lâm Tửu Trì có thể là sự bịa đặt hoặc phóng đại của nhà Chu để biện minh cho cuộc lật đổ. Quan trọng hơn, có bằng chứng từ các cuộc khai quật khảo cổ học cho thấy nhà Thương dưới thời Đế Tân vẫn tiếp tục mở rộng lãnh thổ phía đông, tức là triều đình vẫn còn khả năng vận hành bình thường, không sụp đổ hoàn toàn như văn học truyền thống mô tả.
Fun Facts
Trụ Vương và vợ ông Đát Kỷ trở thành cặp đôi biểu tượng cho hôn quân và yêu cơ trong văn hóa Đông Á, ảnh hưởng kéo dài đến ngày nay qua vô số phim ảnh, truyện tranh và game. Câu chuyện của họ được chuyển thể sang manga Nhật Bản là Hoshin Engi, phim truyền hình TVB Hồng Kông, nhiều bộ phim Trung Quốc và gần đây nhất là bộ phim hoạt hình 3D Khương Tử Nha năm 2020 của Trung Quốc.
