Bá Ấp Khảo

Bá Ấp Khảo là ai? Bi kịch của người con hiếu thảo nhất Phong Thần Diễn Nghĩa

Trong toàn bộ Phong Thần Diễn Nghĩa, với hàng trăm nhân vật chiến đấu, hi sinh và được phong thần, Bá Ấp Khảo nổi bật không phải vì sức mạnh hay pháp thuật mà vì một điều giản dị và đau lòng hơn: tình con đối với cha. Câu chuyện của ông chỉ vỏn vẹn vài hồi nhưng để lại ấn tượng khó phai trong lòng người đọc qua nhiều thế kỷ, bởi đây là một trong những bi kịch sạch nhất và tàn nhẫn nhất mà Hứa Trọng Lâm đã viết.

Thân thế và gia cảnh

Bá Ấp Khảo là con trai trưởng của Cơ Xương, tức Tây Bá Hầu, người sau này được suy tôn là Chu Văn Vương. Ông là anh trai của Cơ Phát, người kế nghiệp cha trở thành Chu Võ Vương sau này lật đổ nhà Thương. Là trưởng tử, Bá Ấp Khảo mang trên vai trọng trách ấu chủ Tây Kỳ, đại diện cho cả một vương triều đang chờ ngày hưng khởi.

Hai phẩm chất nổi bật nhất của ông được sách ghi lại là nhan sắc tuấn tú và tài năng cổ cầm vô song trên đời. Bá Ấp Khảo chơi đàn không chỉ là nghệ thuật mà là cả một đạo học: hiểu rõ ngũ hành nội ngoại, lục luật ngũ âm, tám phương pháp gảy đàn, sáu điều cần tránh khi tấu nhạc. Người xưa dùng âm nhạc để tu thân, và Bá Ấp Khảo hiểu điều đó sâu sắc hơn bất kỳ ai.

Hành trình đến Triều Ca

Cơ Xương bị Trụ Vương giam cầm tại Dũ Lý đã bảy năm. Các quần thần và em trai Cơ Phát đều khuyên Bá Ấp Khảo không nên liều lĩnh vào hang sói, nhưng ông không nghe. Với ông, đạo làm con không thể để cha già nơi ngục tối mà bản thân ngồi yên hưởng thái bình.

Ông chọn ngày lành khởi hành, mang theo ba báu vật tổ truyền để dâng lên Trụ Vương: xe Thất Hương, nệm Tỉnh Tửu và con vượn bạch có mặt giống người. Trước khi đi, ông dặn dò em trai Cơ Phát thay mình coi sóc việc nước, nói rõ rằng nếu may mắn cứu được cha, nếu rủi có mệnh hệ nào thì cũng không hại gì đến giang sơn Tây Kỳ. Câu nói đó chứa đựng sự chấp nhận hoàn toàn trước mọi kết cục có thể xảy ra.

Cái bẫy của Đát Kỷ

Trụ Vương nhận lễ vật, chấp nhận thả Cơ Xương về nước. Mọi thứ dường như đang đi đúng hướng, nhưng Đát Kỷ đã kịp nhìn thấy Bá Ấp Khảo. Vẻ đẹp của chàng thanh niên đã khơi dậy lòng tà của yêu hồ tinh, và Đát Kỷ lập tức dùng quyền lực để giữ ông lại cung với cái cớ muốn học đàn.

Bá Ấp Khảo hiểu rõ mình đang ở đâu. Ông tự nhủ đã bước vào hang cọp rồi, bề nào cũng bị diệt vong, thà chết trong sạch còn hơn sống nhục. Những buổi học đàn diễn ra trong bầu không khí căng thẳng ngầm. Đát Kỷ nhiều lần tìm cách gần gũi, nhưng Bá Ấp Khảo mỗi lần đều khéo léo từ chối. Ông dùng lễ nghĩa, dùng đạo quân thần, dùng danh dự dòng họ Cơ mấy đời trung liệt để chặn lại mọi bước tiến của Đát Kỷ.

Có lần Đát Kỷ nhân lúc Trụ Vương say rượu cho người dẫn Bá Ấp Khảo vào phòng riêng, muốn ép buộc ông. Bá Ấp Khảo quỳ xuống nói thẳng: nếu Chánh hậu ép ông thì ông thà chết, không dám vâng lời. Dầu Chánh hậu có trong sạch đến đâu mà hành động như vậy sử sách đời sau cũng không thể bỏ qua. Những lời thẳng thắn đó khiến Đát Kỷ ngồi chết điếng vì xấu hổ, nhưng cũng chính từ đó cơn thù hận bùng lên.

Cái chết và sự tàn độc của Đát Kỷ

Bị từ chối và bị nhục mạ bằng lời ngay thẳng, Đát Kỷ quay sang tìm cách hãm hại. Ông bày kế vu cáo với Trụ Vương, khiến Trụ Vương nổi giận xử tử Bá Ấp Khảo. Ông chết trong sạch, không chịu khuất phục trước cám dỗ và bạo lực.

Nhưng Đát Kỷ chưa dừng lại ở đó. Điều khiến câu chuyện này trở nên tàn ác đến mức không thể quên: sau khi Bá Ấp Khảo chết, Đát Kỷ sai người lấy thịt ông đem làm nhân bánh, rồi dùng chính những chiếc bánh đó dâng lên Cơ Xương đang còn trong ngục. Đây là một màn tra tấn tâm lý tàn nhẫn nhất trong Phong Thần Diễn Nghĩa: buộc người cha phải ăn thịt con ruột của mình để thử lòng, xem Cơ Xương có dám biểu lộ đau thương hay không.

Cơ Xương là người thông hiểu dịch số. Ông biết đó là thịt con mình. Nhưng ông cũng biết chỉ cần lộ ra một giọt nước mắt là sẽ bị giết ngay tại chỗ, không bao giờ thoát được. Ông nén lòng ăn thịt con mà không khóc một tiếng. Về sau khi trốn thoát về nước, đau thương quá mức ông nôn ra thịt, và thịt đó hóa thành những con thỏ trắng chạy đi.

Ý nghĩa nhân vật

Bá Ấp Khảo trong Phong Thần Diễn Nghĩa là biểu tượng kép: vừa của lòng hiếu thảo thuần túy nhất, vừa của phẩm giá không thể bị bẻ gãy dù đối mặt với quyền lực và cái chết. Ông không có pháp thuật, không cầm quân, không giết được kẻ thù nào. Nhưng chính sự từ chối thẳng thắn của ông trước Đát Kỷ, những lời nói vì danh dự và đạo lý mà dám nói trước mặt hoàng hậu trong cung điện nhà Thương, đã biến ông thành một trong những nhân vật có phẩm cách cao nhất toàn bộ tác phẩm.

Cái chết của Bá Ấp Khảo cũng đặt lên vai Cơ Xương một vết thương không bao giờ lành, và gián tiếp trở thành một trong những nguyên nhân thúc đẩy nhà Chu quyết tâm lật đổ nhà Thương đến cùng.