Thân Công Báo là ai? Kẻ phản đồ gây ra cả một cuộc chiến thần tiên
Trong Phong Thần Diễn Nghĩa, nếu Khương Tử Nha là người thay trời hành đạo thì Thân Công Báo là người không chịu chấp nhận điều đó. Không phải yêu quái, không phải hôn quân, chính y, một đệ tử của Xiển giáo, mới là nhân vật đẩy cả thiên hạ vào vòng binh lửa loạn lạc bằng một thứ vũ khí rất đời thường, đó là lòng đố kỵ.
Nguồn gốc
Thân Công Báo xuất thân từ một dòng quý tộc lừng lẫy thời nhà Thương. Đến đời y, gia nhập Xiển giáo và cùng Khương Thượng bái Nguyên Thủy Thiên Tôn làm sư phụ. Vì Khương Tử Nha lớn tuổi hơn rất nhiều nên thường gọi y là Thân sư đệ, cách xưng hô này về sau trở thành một nghịch lý cay đắng khi chính người sư huynh ấy lại được thầy giao trọng trách mà y hằng thèm muốn.
Khi Khương Tử Nha hạ Côn Luân sơn để phò Tây Bá hầu Cơ Xương lập nhà Tây Chu, Thân Công Báo chọn con đường ngược lại, vào triều đình nhà Thương và được Trụ Vương phong quốc sư.
Vai trò thực sự trong cuộc chiến
Nếu chỉ nhìn bề nổi, Thân Công Báo trông giống một phản diện thông thường. Nhưng đọc kỹ Phong Thần Diễn Nghĩa thì thấy vai trò của y phức tạp hơn thế nhiều. Y không trực tiếp xông pha chiến trường mà dùng miệng lưỡi như vũ khí chính. Khắp thiên hạ, từ những tiên nhân ẩn tu trên núi cao cho đến các hoàng tử máu thịt nhà Trụ Vương, đều bị y ghé thăm và thuyết phục quay sang đánh Tây Kỳ. Hai người con của Trụ Vương là Ân Giao và Ân Hồng, vốn đang học đạo trên núi, đều đã nghe theo lời xúi giục của Thân Công Báo mà vi phạm lời thề với sư phụ, quay ra trợ Trụ. Hậu quả là một người bị Thái Cực Đồ hóa thành tro, một người bị kẹp dưới núi mà thân xác tan nát.
Theo cách đọc của nhiều học giả, các kiếp nạn chính trong Phong Thần Diễn Nghĩa thực ra bắt nguồn từ lòng đố kỵ của Thân Công Báo, người không chịu chấp nhận việc Khương Tử Nha được giao trọng trách thay mình.
Pháp thuật và bảo bối
Thân Công Báo giỏi ứng đối, có tài thuyết phục người người và đặc biệt cực hay ngón phù thủy, thậm chí biết dùng cả âm binh. Trong hội họa Trung Hoa cổ điển, y thường được khắc họa cưỡi bạch ngạch hổ, một tay cầm bảo kiếm và một tay nắm khai thiên châu, đều có khả năng sai khiến yêu ma. Điều đặc biệt là khác với những học trò khác của Nguyên Thủy Thiên Tôn, Thân Công Báo có tư tưởng rất táo bạo, không chấp nhận cái gọi là “số trời đã định”, điều mà cả bộ truyện xem là sai lầm căn bản dẫn đến diệt vong.
Kết cục
Sau bao trận kịch chiến với sư huynh Khương Tử Nha, Thân Công Báo vì lỡ phạm một lời thề độc với Nguyên Thủy Thiên Tôn nên bị sư phụ sai một toán quân áo vàng bắt lại và đem dìm chết ở Đông Hải. Cái kết này mang tính biểu tượng rõ rệt. Kẻ cả đời chống lại thiên mệnh cuối cùng vẫn chết bởi chính miệng lưỡi của mình, bởi một lời thề y tự nói ra.
Nhưng câu chuyện không dừng ở đó. Dù bị dìm xuống biển, vong linh Thân Công Báo lại rất ứng nghiệm, hễ ai xin gì đều cho, vì vậy cuối cùng y vẫn được liệt vào phong thần bảng với tước hiệu Đông Hải Phân Thủy Tướng Quân. Kẻ chống trời suốt cả cuốn sách, đến chết vẫn được trời phong thần. Đây là một trong những nghịch lý thú vị nhất mà tác giả Hứa Trọng Lâm cài vào tác phẩm.
Hình tượng trong văn hóa đại chúng
Trong manga Nhật Bản Hoshin Engi, nhân vật tương đương Thân Công Báo là Taikobo’s rival, được xây dựng lại với chiều sâu tâm lý phức tạp hơn so với nguyên tác. Các phiên bản phim truyền hình Trung Quốc về Phong Thần, đặc biệt là bản 2019 và loạt phim điện ảnh Creation of the Gods, đều giữ lại Thân Công Báo như một nhân vật trung tâm của xung đột, thường được tô đậm thêm chiều bi kịch để khán giả hiện đại dễ đồng cảm hơn với động cơ của y.
Fun Facts
Tên “Thân Công Báo” theo một số giải thích dân gian có liên quan đến con báo, ứng với hình tượng y cưỡi hổ hoặc báo trong nhiều phiên bản chuyển thể. Khắc tinh duy nhất được công nhận của Thân Công Báo trong nguyên tác là Hồng Quân lão tổ, nhân vật được xem là đứng trên cả Nguyên Thủy Thiên Tôn lẫn Thông Thiên Giáo Chủ. Theo một số luận án khoa học thập niên 2000 tại Trung Quốc, hình tượng Thân Công Báo có thể phát xuất từ tục thờ hổ có từ rất lâu đời tại Tế Nam, tồn tại trước cả khi tiểu thuyết Phong Thần Diễn Nghĩa xuất hiện.
